I. Dünya Savaşı'nın Nedenleri ve Osmanlı'nın İttifak Arayışı

Avrupa'da Güçler Dengesinin Bozulması

Sanayi Devrimi sonrasında sömürgecilik faaliyetlerinin hız kazanmasıyla XIX. yüzyılda Avrupalı devletler arasındaki siyasi, ekonomik ve askerî rekabet arttı. Fransız İhtilali ve Koalisyon Savaşları sonucunda bozulan Avrupa güçler dengesi, 1815 Viyana Kongresi ve 1856 Paris Antlaşması ile yeniden kurulmaya çalışıldı; ancak 1870'te İtalya'nın, 1871'de Almanya'nın siyasi birliğini tamamlaması dengeleri bir kez daha sarstı. Sömürge imparatorluğu kuran İngiltere, sanayileşmesini tamamlayan Almanya'yla karşı karşıya geldi; Almanya'nın hızlı yükselişi İngilizlerin onu kendi güvenlikleri için tehdit olarak görmesine yol açtı. Prusya Şansölyesi Otto von Bismarck'ın Danimarka, Avusturya-Macaristan ve Fransa'yla yaptığı savaşlar Almanya'nın siyasi birliğini sağladı; 1870 Sedan Savaşı'nda yenilen Fransa, 1871 Frankfurt Antlaşması'yla zengin kömür bölgesi Alsace-Lorraine'i Almanya'ya bırakmak zorunda kaldı — bu, iki devlet arasındaki gerginliğin kalıcı kaynağı oldu.

Rusya, İtalya, Japonya ve ABD'nin Konumu

Avrupa güçler dengesinin Almanya lehine bozulmasından rahatsız olan Fransa, Rus Çarlığı ve İngiltere'den destek istedi. Genişleme politikasını sürdüren Rus Çarlığı, İstanbul/Çanakkale Boğazları'nın yanı sıra Baltık, Balkanlar ve Uzak Doğu'yu ele geçirmek istiyor, özellikle Balkanlarda Avusturya-Macaristan ile büyük çıkar çatışmaları yaşıyordu; Rusların panslavist politikaları Avusturya-Macaristan'ı Sırbistan'la karşı karşıya getirdi. İtalya, 1870'te birliğini tamamladıktan sonra Kuzey Afrika'ya yöneldi; Tunus'u sömürgeleştirme hedefinin 1881'de Fransa tarafından engellenmesi Fransa-İtalya ilişkilerini gerdi ve İtalya'yı Almanya ile ittifak aramaya yöneltti. Japonya, sanayileşmesini tamamladıktan sonra ham madde/pazar ihtiyacıyla emperyalist politikalar izlemeye başlayarak Pasifik'teki Alman sömürgelerini hedef aldı. ABD ise 1823 Monroe Doktrini çerçevesinde Avrupa'nın iç işlerine karışmadı, kendi politik ve ekonomik çıkarlarını gözeten bir dış politika izledi.

İki Bloğun Oluşumu

Avrupalı devletler kendi çıkarları doğrultusunda ittifak arayışlarına girerken emperyalist rekabet sonucunda yeni bloklar oluştu ve silahlanma yarışı başladı: 1882'de Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya arasında Üçlü İttifak Devletleri; 1907'de İngiltere, Fransa ve Rus Çarlığı arasında Üçlü İtilaf Devletleri blokları kuruldu.

Savaşın Fitili: Saraybosna Suikastı

İtilaf ve İttifak Devletleri arasında tırmanan gerginlik, 28 Haziran 1914'te Saraybosna'yı ziyaret eden Avusturya-Macaristan Veliahdı Arşidük Franz Ferdinand ile eşi Sophie'nin, Sırp milliyetçisi Gavrilo Princip tarafından suikastle öldürülmesi üzerine savaşa dönüştü. 28 Temmuz'da Avusturya-Macaristan Sırbistan'a savaş açınca Rus Çarlığı ve Fransa seferberlik ilan etti; ardından 1 Ağustos'ta Almanya Rusya'ya, 3 Ağustos'ta Almanya Fransa'ya, 4 Ağustos'ta İngiltere Almanya'ya, 6 Ağustos'ta Avusturya-Macaristan Rusya'ya savaş ilan etti. Kendi emperyalist çıkarları için fırsatı değerlendiren Japonya 23 Ağustos'ta Almanya'ya savaş açarak savaşı Avrupa dışına da yaydı. İttifak Devletleri bloğundaki İtalya başlarda tarafsız kalmayı tercih etse de 20 Mayıs 1915'te İtilaf Devletleri tarafına geçerek savaşa dâhil oldu.

Osmanlı'nın İttifak Arayışı

I. Dünya Savaşı öncesinde Avrupa'daki güç dengelerinin dışında kalan Osmanlı Devleti, siyasi yalnızlıktan kurtulmak için ittifak arayışına girdi. II. Abdülhamid Döneminde başlayan Osmanlı-Alman yakınlaşması, ekonomik/askerî iş birliğini de beraberinde getirmiş, Osmanlı ordusunun yeniden yapılandırılmasında Alman askerî uzmanlar önemli rol oynamıştı; İttihat ve Terakki hükûmeti zamanında da bu iş birlikleri sürdürüldü. Ancak Almanya'nın müttefiki İtalya'nın 1911'de Trablusgarp'a saldırması, Avusturya-Macaristan'ın Bosna-Hersek'i işgali ve Balkan Savaşları'ndaki tutumu nedeniyle Osmanlı yönetimi önce İtilaf Devletleri'yle ittifak kurmaya çalıştı; İngiliz, Fransız ve Ruslarla yapılan görüşmelerden sonuç alınamayınca Balkan devletleriyle görüşmelere başlandı, bu da başarısız olunca Osmanlı hükûmeti Almanya'ya ittifak talebini iletti.

Gizli İttifak ve Goeben-Breslau Olayı

22 Temmuz'da başlayan görüşmeler sonucunda 2 Ağustos 1914'te Osmanlı-Alman gizli ittifak antlaşması imzalandı. Osmanlı aynı gün seferberlik ilan etti ancak iki gün sonra tarafsız kalacağını açıkladı. 10 Ağustos'ta Akdeniz'deki iki Alman savaş gemisi Goeben ve Breslau, İngiliz donanmasından kaçarak Osmanlı'ya sığındı; İngiltere gemilerin teslimini istese de Osmanlı Devleti bu gemileri Almanya'dan satın aldığını bildirerek Goeben'e Yavuz, Breslau'a Midilli adını verdi ve Osmanlı bayrağı çekerek donanmasına dâhil etti.

Fiilî Savaşa Giriş

Almanya ve Avusturya-Macaristan, Avrupa cephelerinde istediği sonucu alamayınca Osmanlı'ya ittifak gereğince savaşa girmesi için baskı yapmaya başladı; Osmanlı hükûmeti savaş hazırlıklarının tamamlanmadığı gerekçesiyle bu talebi reddetti. Ancak Amiral Souchon komutasındaki Osmanlı donanması, 28 Ekim 1914 gecesi Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın onayı ve emriyle Karadeniz'e açılarak Rusya'ya ait Odesa ve Sivastopol limanlarını topa tuttu — bu, Osmanlı Devleti'nin fiilen İttifak Devletleri tarafında I. Dünya Savaşı'na girmesi anlamına geldi. Osmanlı'nın İtilaf Devletleri'ne karşı vereceği mücadele Almanya için büyük önem taşıdığından II. Wilhelm savaş boyunca Osmanlı yönetimiyle güçlü ilişkiler kurmaya çalıştı; ilk olarak 1889'da İstanbul'a gelen imparator 1898 ve 1917'de de Osmanlı'yı ziyaret etti.

Özet

• 1871'de Almanya'nın birleşmesi Avrupa güçler dengesini bozdu; Alsace-Lorraine kaybı Fransa-Almanya gerginliğinin kalıcı kaynağı oldu.
• 1882'de Üçlü İttifak (Almanya-Avusturya-Macaristan-İtalya), 1907'de Üçlü İtilaf (İngiltere-Fransa-Rusya) blokları kuruldu.
• 28 Haziran 1914 Saraybosna suikastı (Gavrilo Princip'in Arşidük Franz Ferdinand'ı öldürmesi) zincirleme savaş ilanlarını tetikledi.
• Osmanlı, önce İtilaf Devletleri'yle ittifak aradı, başarısız olunca 2 Ağustos 1914'te Almanya'yla gizli ittifak imzaladı; Goeben/Breslau gemilerini Yavuz/Midilli adıyla donanmasına kattı.
• Enver Paşa'nın onayıyla Osmanlı donanmasının 28 Ekim 1914'te Odesa/Sivastopol'u topa tutması, Osmanlı'yı fiilen İttifak Devletleri tarafında savaşa soktu.