Lehistan'la Mücadele ve Bucaş Antlaşması

Osmanlı-Lehistan Gerginliği ve Hotin Seferi

XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti ile Lehistan (Polonya) arasında Ukrayna, Erdel ve Eflak-Boğdan topraklarının hâkimiyeti için çatışmalar yaşandı. Yüzyıl başlarında Lehistan'a bağlı Ukrayna Kazakları Karadeniz üzerinden Osmanlı kıyı şehirlerine baskınlar yaptı; buna karşılık Osmanlı'ya bağlı Kırım Hanlığı da Lehistan topraklarına akınlar düzenledi, bu durum gerginliği artırdı. Lehistan'ın Osmanlı'ya bağlı Boğdan eyaletinin iç işlerine karışması ve Leh ordusunun Boğdan-Erdel topraklarına girmesi üzerine Genç Osman (II. Osman) Döneminde Lehistan Seferi düzenlendi; Osmanlı ordusu 1621'de Leh topraklarındaki Hotin Kalesi'ni kuşattı ancak fethedemedi. Lehistan'ın barış isteği üzerine Hotin Antlaşması imzalandı; fetih gerçekleşmese de Osmanlı bu antlaşmayla Boğdan'daki hâkimiyetini korumaya devam etti.

Köprülüler Döneminde Lehistan Politikası

Osmanlı Devleti, Köprülü Mehmed Paşa Döneminde Lehistan'ı Rusya, İsveç ve Habsburglara karşı destekledi. Ukrayna üzerinde hâkimiyet için mücadele eden Lehistan ve Rusya, uzun savaşların ardından 1667'de Dinyeper Nehri'ni sınır kabul ederek Ukrayna'yı paylaştı. Köprülü Fazıl Ahmed Paşa, Lehistan'ın Rusya'yla yakınlaşması ve 1669'da tahta çıkan Leh kralının Habsburg yanlısı olması üzerine Lehistan'a isyan eden Kazakları destekledi. 1672'de Sultan IV. Mehmed (Avcı Mehmed) Lehistan üzerine sefer düzenledi; Osmanlı ordusu Kamaniçe Kalesi'ni fethederek Podolya'yı ele geçirdi.

Bucaş Antlaşması (1672) ve Sonrası

Lehistan kralının barış isteği üzerine 1672'de Bucaş Antlaşması yapıldı; Osmanlı Devleti bu antlaşmayla Podolya ve Ukrayna bölgelerini hâkimiyetine alarak batıdaki en geniş sınırlarına ulaştı. Leh Meclisi'nin (Sejm) antlaşmayı onaylamaması üzerine 1673'te Osmanlı-Leh Savaşı yeniden başladı; 1676'ya kadar süren bu savaş, Bucaş Antlaşması esas alınarak yapılan Zuravno (İzvançe) Antlaşmasıyla sona erdi. Leh Meclisi Podolya'nın kaybını kabul etmiş, 1677-1678'de İstanbul'daki Leh elçilik heyeti antlaşmayı onaylamış, ancak sınır tespit çalışmaları ancak 1680'de başlayabilmiştir. Kandiye ve Kamaniçe'nin fethiyle Osmanlı İmparatorluğu, hâkimiyeti gevşek topraklar ve çöller dahil edilirse yaklaşık 3.800.000 km² ile en geniş sınırlarına ulaşmıştır. 1683'te Lehistan ile Habsburg İmparatorluğu, Osmanlı'ya karşı bir antlaşma yaptı; Osmanlı Viyana'yı kuşattığında Lehistan bu antlaşma gereği Avusturya'nın yanında yer almıştır.

Fethedilen Topraklarda Dinî Hoşgörü

Osmanlı padişahlarının fermanları, fethedilen topraklardaki gayrimüslimlere tanınan hakları somut biçimde gösterir. Fatih Sultan Mehmed Han, 1478'de Bosna rahiplerine verdiği ahidnamede "Kiliselerinizde korkusuzca ibadet ve memleketimizde korkusuzca ikamet edin... canları, malları ve kiliseleri bana itaat ettikleri sürece güvencem altındadır." demiştir. Sultan I. Ahmed Han da 1617'de Boğdan Voyvodasına gönderdiği hükümde, Boğdan'daki vladika, metropolit ve papazların kiliselerindeki ayin ve işlerine kimsenin (Rum patrikleri dahil) müdahale etmemesini emretmiştir. Bu fermanlar, Osmanlı Devleti'nin fethettiği geniş coğrafyada (Balkanlar'dan Ukrayna'ya) farklı din ve kültürlere mensup toplulukları yönetirken izlediği hoşgörü politikasının süreklilik gösteren bir devlet geleneği olduğunu ortaya koyar.

Özet

• Osmanlı-Lehistan mücadelesi, Kazak akınları ve Boğdan'ın statüsü etrafında dönmüş; 1621 Hotin Seferi'nde fetih gerçekleşmese de Boğdan üzerindeki Osmanlı hâkimiyeti korunmuştur.
• 1672 Bucaş Antlaşması, Podolya ve Ukrayna'nın Osmanlı'ya katılmasıyla imparatorluğun batıdaki en geniş sınırlarına ulaşmasını sağlamış; 1676 Zuravno Antlaşması bu kazanımı büyük ölçüde teyit etmiştir.
• Kandiye ve Kamaniçe'nin fethiyle Osmanlı Devleti 3.800.000 km²'lik tarihinin en geniş sınırlarına ulaşmış; Fatih ve I. Ahmed'in fermanları, bu geniş coğrafyadaki gayrimüslimlere tanınan din ve mülkiyet güvencesinin süreklilik gösteren bir devlet politikası olduğunu kanıtlamaktadır.