İstanbul'un Fethi'nin Sonuçları ve Fatih Dönemi Fetihleri

İstanbul'un İmarı ve Yeni Başkent

İstanbul'un Fethi'nden sonra Fatih Sultan Mehmed Han, Ayasofya'da kılınan ilk namazın ardından burasını cami olarak vakfetmiş, Fatih Külliyesi ve Ayasofya-i Kebir Vakfı'nı kurmuş ve caminin sonsuza kadar korunmasını vasiyet etmiştir. Ardından şehirde cami, medrese, bedesten, han, hamam, darüşşifa, imaret, çeşme, köprü yapımına ve Topkapı Sarayı'nın inşasına başlanmıştır. Fetihten kısa süre sonra İstanbul, Osmanlı Devleti'nin siyasi, ekonomik ve kültürel merkezi hâline gelmiştir. Anadolu'dan getirilen Türkler İstanbul'a yerleştirilerek şehre Türk-İslam kimliği kazandırılmış; gayrimüslimlere din ve inanç özgürlüğü tanınarak can ve mal güvenlikleri devlet tarafından güvence altına alınmıştır. Fetihten sonra Ortodoks Patrikliği varlığını sürdürmüş, Ermeni Patrikliği de Bursa'dan İstanbul'a taşınmıştır.

Fethin Tarihsel ve Ekonomik Önemi

Fetih, genç Mehmed'e benzersiz bir itibar ve meşruiyet kazandırdı; şehri ilk kez Emevi halifesi Muaviye döneminde kuşatan Müslümanların kadim emeline ulaşan ilk Müslüman hükümdar olmuştu. Kostantiniye, evrensel egemenliğin simgesi olan "kızıl elma"nın evi olarak uzun zamandır Türklerin hedefindeydi; fetihten sonra kızıl elma, Osmanlıların fethetmeyi tasarladığı Roma, Buda ve Viyana gibi diğer başkentleri, daha genel olarak cihan hâkimiyetini ifade eder oldu. İstanbul, konumu itibarıyla Karadeniz'e giriş-çıkışı kontrol edebilecek doğal bir liman kentiydi; fetihten önce bu denetimi elinde tutan İtalyan devletlerinin yerini Osmanlı aldı ve Karadeniz'in kuzeyindeki tahıl üretimi, Kırım'daki tuz ve esir ticareti gibi ekonomik faaliyetler yeni payitahtın gelişmesine katkı sağladı. Zaferin arkasındaki asıl güç, topların yıkıcı etkisinden çok Fatih'in askeri ve siyasi liderliği ile Osmanlı askeri sisteminin etkinliğiydi; Fatih'in yeni topların tasarım, üretim ve kullanımına bizzat dahil olan yaratıcı ve esnek liderlik tarzı olmasaydı İstanbul muhtemelen birkaç muhasaraya daha dayanabilirdi.

Otlukbeli Savaşı ve Karadeniz Hâkimiyeti

Fatih Döneminde Balkanlarda, Ege'de ve Akdeniz'de yeni yerler fethedildi; Anadolu'daki hâkimiyet genişletilerek Karamanoğulları Beyliği'ne son verildi. 1473 Otlukbeli Savaşı'nda Akkoyunlu Devleti'ne karşı büyük bir zafer kazanılarak Fırat'a kadar olan bölgeler hâkimiyet altına alındı ve Doğu Anadolu'nun güvenliği sağlandı. Akkoyunlu Devleti, hükümdarı Uzun Hasan'ın 1478'deki vefatından sonra güç kaybederek 1514'te yıkıldı. Fatih'in en önemli hedeflerinden biri Karadeniz'de Osmanlı hâkimiyetini sağlamaktı: Amasra, Sinop, Trabzon, Kefe ve Suğdak ele geçirildi, Boğdan Osmanlı'nın vasalı hâline getirildi, Candaroğulları Beyliği'ne son verildi ve stratejik önemi büyük olan Kırım 1475'te Osmanlı hâkimiyetine alındı. Kırım Hanlığı, Osmanlı ekonomisi için hayati bir kaynak olmasının yanında Doğu Avrupa seferleri için insan ve malzeme sağlıyor, kuzey sınırlarını Ruslara ve Leh-Litvanyalılara karşı koruyordu.

Fatih Sultan Mehmed Han (1432-1481)

29 Mart 1432'de Edirne'de doğan Fatih Sultan Mehmed, babası II. Murad ve annesi Hüma Hatun'dur; devrinin en önemli âlimlerinden eğitim almış, yedi yabancı dil bildiği rivayet edilir. Hocası Akşemseddin'e büyük değer vermiş, 1466'da Batlamyus'un haritasını yeniden tercüme ettirmiş, astronomi bilgini Ali Kuşçuyu İstanbul'a getirterek geniş çalışma imkânı sunmuştur. Venedikli ressam Bellini'yi de İstanbul'a davet ederek portresini yaptırmıştır. Fetihten sonra inşa ettirdiği Sahn-ı Semân Medreseleri ile Osmanlı ilim ve eğitim hayatında yeni bir dönem başlatmış, külliye kütüphanesine dinî ilimler, tıp, astronomi, tarih ve edebiyat alanlarında 839 eser vakfetmiştir. Yirmi yaşında başlayan hükümdarlığı boyunca yirmi beş sefere katılan Fatih, 29 Mayıs 1453'te 1123 yıllık Doğu Roma İmparatorluğu'nu ortadan kaldırarak tüm İslam dünyasında "Fatih" unvanıyla anılmıştır. 3 Mayıs 1481'de vefat eden Fatih'in türbesi İstanbul'da Fatih Camisi'nin yanındadır.

Özet

• İstanbul'un fethi sonrasında Fatih; Ayasofya'yı camiye çevirip vakıf kurarak, Topkapı Sarayı'nı inşa ettirerek ve gayrimüslimlere din özgürlüğü tanıyarak şehri hem Türk-İslam kimliğine kavuşturmuş hem de kozmopolit bir başkent olarak yeniden inşa etmiştir.
• Fetih, Osmanlı'ya "kızıl elma" simgeselliğiyle cihan hâkimiyeti idealini kazandırmış; Karadeniz ticaret yollarının denetimini Osmanlı'ya geçirerek ekonomik açıdan da dönüştürücü olmuştur.
• Otlukbeli zaferi ve Kırım'ın fethi, Fatih'in İstanbul sonrası politikasının hem doğuda (Akkoyunlu, Karamanoğulları) hem kuzeyde (Karadeniz, Kırım Hanlığı) Osmanlı hâkimiyetini pekiştirdiğini göstermektedir.