Hint Deniz Seferleri ve Kıbrıs'ın Fethi

Portekiz Tehdidi ve Hint Deniz Seferleri

Ümit Burnu'nu geçerek Hindistan'a ulaşan Portekizliler, Kızıldeniz ve Basra Körfezi'nin girişlerini kontrol altına alıp Baharat Yolu'na hâkim oldu. Portekiz'in Kızıldeniz'in tamamına hâkim olma girişimi üzerine Memluklar II. Bayezid'den yardım istemiş, Osmanlı da yardım göndermişti. Yavuz Sultan Selim'in Memluk Devleti'ne son vermesinden sonra Osmanlılar, Portekizlilerin Müslümanların Hindistan-Doğu Akdeniz ticaretini engellemesine ve Mekke-Medine'yi (Harameyn-i Şerifeyn) tehdit etmesine karşı Kızıldeniz, Basra Körfezi ve Hint Okyanusu'nda mücadeleyi sürdürdü. Kanuni Sultan Süleyman, Portekizlilere karşı Hint Deniz Seferleri adı verilen dört ayrı sefer düzenledi: ilki 1538'de Hadım Süleyman Paşa tarafından, ardından 1551'de Piri Reis, 1552'de Murad Reis ve 1553'te Seydi Ali Reis tarafından üç sefer daha yapıldı. Bu seferlerin amaçlarından biri Hindistan'ın Gücerat ve Kalikut bölgesindeki Müslümanlara yardım etmekti; Osmanlılar beklenen başarıyı tam olarak elde edemedi, sonraki yıllarda büyük bir sefer düzenlemeyip mevcut toprak, liman ve tersaneleri korumaya yönelik tedbirlerle yetindi. Bununla birlikte Osmanlı, Müslüman yardım taleplerine kayıtsız kalmadı; örneğin Açe Sultanlığı'nın isteğiyle askerî ve teknik malzeme ile topçu ustaları gönderdi — 1567'de Kurtoğlu Hızır Reis kumandasında hazırlanan donanma Yemen isyanı nedeniyle gönderilemese de sonraki Osmanlı yardımı Açe'ye ulaşmış, Açelilerin askeri taktik ve topçuluğu uzun yıllar Türk etkisi taşımıştır. Osmanlılar Hint Deniz Seferleri'nden istediği sonucu alamasa da Müslüman tüccarların güvenliğine katkı sağladı ve Baharat Ticaret Yolu eski canlılığına kavuştu.

Mısır ve Basra Eyaletleriyle Portekiz'e Karşı İki Cephe

Mısır'ı fethederek Kızıldeniz'e, Bağdat ve Basra'yı fethederek Basra Körfezi'ne ulaşan Osmanlılar Portekiz'e karşı mücadeleyi iki cephede sürdürdü. Yemen ve Habeş eyaletleri Kızıldeniz'in, Basra ve Lahsa eyaletleri de Basra Körfezi'nin korunması için kurulan yeni idari birimler oldu. Süveyş ve Basra tersanelerinde hazırlanan donanmalarla mücadelesini Hindistan ve Uzakdoğu'ya kadar taşıyan Osmanlı İmparatorluğu, Akdeniz'de olduğu gibi Hint Denizi'nde de etkili oldu.

Kıbrıs'ın Fethi (1571)

1522'de Rodos'un fethedilmesiyle İstanbul-Mısır deniz yolunun güvenliği büyük ölçüde sağlanmıştı. Anadolu, Suriye ve Mısır arasında kilit bir noktada bulunan Kıbrıs'ın Venedik idaresinde olması Osmanlı için tehdit oluşturuyordu; ada, Hristiyan korsan gemilerinin üssü hâline gelmiş, hem Mısır'a giden ticaret gemilerine hem hac yollarının güvenliğine zarar veriyordu. Kanuni'nin vefatından sonra tahta geçen II. Selim (Sarı Selim), ilk işlerinden biri olarak Kıbrıs'ın fethi için hazırlıklara başladı. 1570 ilkbaharında yola çıkan Osmanlı donanması Temmuz'da Limasol'u, 12 Eylül'de Lefkoşa'yı fethetti; Magosa'nın uzun kuşatmasının ardından 1 Ağustos 1571'de teslim olmasıyla Kıbrıs'ın fethi tamamlandı. Kıbrıs Beylerbeyi Sinan Paşa'nın raporu üzerine II. Selim, 22 Eylül 1572 tarihli bir hükümle Kıbrıs'a Türk ailelerin iskânını emretmiş, adanın kalkınması için bu iskân politikası sürdürülmüştür.

İnebahtı Deniz Savaşı (1571)

Kıbrıs'ın fethinden sonra adayı geri almak isteyen Avrupalı devletler papa öncülüğünde bir Haçlı ittifakı kurdu; Habsburglar, Venedik ve Papalık'ın desteğiyle hazırlanan büyük donanma 7 Ekim 1571'de İnebahtı (Lepanto) önlerinde Osmanlı donanmasıyla karşılaştı. Bu savaşta Haçlılar Osmanlı donanmasının büyük kısmını tahrip etti; ancak Uluç Ali Reis komutasındaki 30 kadar kadırga muharebe alanından kurtularak İstanbul'a döndü. Kıbrıs fethindeki ordu-donanma iş birliği Osmanlı askeri kudretinin zirvesini temsil ederken, İnebahtı'da Osmanlıların her zaman korktuğu şey (büyük bir Haçlı seferinde donanmanın yok edilmesi) gerçekleşmiştir. Buna rağmen 1571-1572 kışında Sokullu Mehmed Paşa'nın emriyle Uluç Ali komutasında yeni bir donanma inşa edildi; 1573'te savaş Kıbrıs'ın Osmanlı'da kalmasıyla sona erdi ve 1574'te Uluç Ali ile Koca Sinan Paşa'nın ikinci deniz seferiyle Tunus İspanyollardan geri alınarak Kuzey Afrika sahilinin büyük kısmı Osmanlı hâkimiyetinde kaldı.

Özet

• Hint Deniz Seferleri, Osmanlı'nın Portekiz'e karşı Kızıldeniz-Basra Körfezi-Hint Okyanusu'nda yürüttüğü mücadeleyi temsil eder; beklenen kalıcı zafer elde edilemese de Baharat Yolu canlandırılmış ve Açe gibi uzak Müslüman sultanlıklarla ilişkiler kurulmuştur.
• 1571'de tamamlanan Kıbrıs'ın fethi, Osmanlı'nın Doğu Akdeniz ticaret ve hac yollarını güvence altına almasını sağlamış; II. Selim'in emrettiği Türk iskânı adanın kalıcı Osmanlı toprağı hâline gelmesini desteklemiştir.
• Aynı yıl yaşanan İnebahtı yenilgisi Osmanlı donanmasını ağır biçimde tahrip etse de, hızla yeni bir donanma inşa edilmesi ve ardından Tunus'un geri alınması, Osmanlı'nın Akdeniz'deki gücünü kısa sürede yeniden tesis ettiğini göstermiştir.