Kanuni Dönemi: Mohaç Muharebesi ve I. Viyana Kuşatması

Kanuni Sultan Süleyman'ın Tahta Çıkışı

Yavuz Sultan Selim'in 1520'de vefatından sonra tahta çıkan Kanuni Sultan Süleyman (I. Süleyman), kırk altı yıl süren saltanatıyla en uzun süre tahtta kalan Osmanlı padişahı oldu. Döneminde Doğu'da ve Batı'da büyük zaferler kazanılarak sınırlar genişledi; Avrupalılar tarafından "Muhteşem" ve "Büyük Türk" lakaplarıyla anılan Kanuni, devleti adaletle yönetip çıkardığı kanunlarla "Kanuni" unvanıyla tarihe geçti.

Habsburg Rekabeti ve Mohaç Muharebesi

1519'da Habsburg Hanedanı'ndan Şarlken, Kutsal Roma-Germen imparatoru oldu; Almanya, Hollanda, Avusturya, Macaristan, İspanya ve İtalya'nın bazı kesimlerine hâkim olan bu hanedan, evlilik yoluyla kurduğu ittifaklarla geniş topraklara sahipti. Kanuni, hükümdarlığı boyunca Orta ve Doğu Avrupa'ya hâkim olmak için Habsburglarla mücadele etti; bu mücadelenin ilk adımı 1521'de Belgrad'ın fethiydi. Şarlken, Fransa'yı ele geçirmek için savaşa girişip Fransa Kralı I. Fransuva'yı esir alınca (1525), Fransuva ve annesi Kanuni'den yardım istedi; Kanuni, Avrupa devletlerinin Osmanlı'ya karşı birleşmesini engellemek amacıyla bu talebi kabul etti. Fransa'ya destek vermek ve Macar Kralı Layoş'u cezalandırmak için düzenlenen sefer sonucunda 29 Ağustos 1526'da Mohaç Savaşı'nda Macar ordusu büyük bir yenilgiye uğratıldı; Macar Kralı Layoş öldürüldü ve Macar topraklarının bir bölümü Osmanlı hâkimiyetine girdi. Bu savaş Macar Krallığı'nın bir bakıma sonunu hazırlamış, Osmanlılar ile Habsburglar arasında 150 yıl sürecek mücadelenin ilk adımını oluşturmuştur.

I. Viyana Kuşatması (1529)

Mohaç sonrası Macar soyluları Jan Zapolya'yı kral seçti, ancak bu Şarlken ve kardeşi Avusturya Arşidükü Ferdinand tarafından kabul edilmedi; Ferdinand 1527'de Budin'i ele geçirip Zapolya'yı tahttan uzaklaştırdı. Zapolya'nın yardım istemesi üzerine Kanuni, 1529'da Budin'i Ferdinand'ın işgalinden kurtarıp Zapolya'yı yeniden tahta oturttu. Ardından Osmanlı ordusu Viyana önlerine kadar ilerleyerek şehri kuşattı; Kanuni'nin amacı Viyana'yı almaktan çok Budin üzerine sefere hazırlanan Ferdinand'ın ordusuyla karşılaşmaktı. 27 Eylül 1529'da başlayan I. Viyana Kuşatması, kış mevsiminin yaklaşması ve ordunun gerekli donanıma sahip olmaması nedeniyle Ekim ortasında kaldırıldı. Osmanlı ordusunun Viyana önlerinde görülmesi Avrupa'da büyük heyecana yol açtı; Hristiyanlığın tehlike altında olduğu algısı yaygınlaştı, hatta Protestan lider Luther başlangıçta Türklere olumlu bakarken bu tarihten sonra onları düşman ilan etti — ancak bu Türk baskısı dolaylı olarak Protestan harekete de yardımcı oldu.

İstanbul Antlaşması (1533)

Ferdinand, Macar toprakları üzerindeki hak iddiasından vazgeçmeyip 1531'de Budin'i kuşatınca Kanuni, hâkimiyetini sağlamlaştırmak ve Ferdinand'a gözdağı vermek için Avusturya üzerine sefer düzenledi; Şarlken'in ordusu Osmanlı ordusunun karşısına çıkamayınca Ferdinand barış istedi ve 1533'te İstanbul Antlaşması imzalandı. Antlaşma müzakerelerinde Ferdinand'ın padişaha denk sayılmaması, metnin yazılı değil sözlü ve padişahın sözüne dayanması, Osmanlı'nın protokol üstünlüğünü gösteriyordu; Sadrazam İbrahim Paşa'nın Ferdinand'ı kendine denk (kardeş) sayması, Kanuni'nin bir üst kademede (baba figürü) görüldüğünü kanıtlıyordu. Jan Zapolya'nın 1540'ta ölümünden sonra Ferdinand'ın harekete geçmesi üzerine Kanuni 1541'de Budin'i fethetti; bu zaferin ardından Osmanlı, 1663'e kadar Macaristan'daki hâkimiyetini genişleterek sürdürdü.

Özet

• Mohaç Muharebesi (1526), Fransa'ya verilen destek ve Macar Kralı Layoş'a duyulan tepki sonucu kazanılmış; Macar Krallığı'nın çöküşünü hızlandırarak Osmanlı-Habsburg rekabetinin 150 yıllık başlangıcını oluşturmuştur.
• I. Viyana Kuşatması (1529) başarısız kalsa da Osmanlı ordusunun Avrupa'nın kalbine kadar ilerlemesi, kıtada büyük bir "Türk tehdidi" algısı yaratmış ve dolaylı olarak Protestan hareketin güçlenmesine katkıda bulunmuştur.
• 1533 İstanbul Antlaşması, sözlü ve padişah lütfu şeklinde kurgulanan protokolüyle Osmanlı'nın Avrupa diplomasisindeki üstünlüğünü simgeler biçimde belgelemiş; 1541'de Budin'in fethiyle Macaristan'daki Osmanlı hâkimiyeti kalıcı hâle gelmiştir.