ABD Bağımsızlık Mücadelesi

Kolonilerin Kuruluşu ve Dinî Özgürlük Arayışı

XVII. yüzyıl başlarında İspanya, Portekiz, Hollanda, Fransa ve İngiltere hükûmetleri Amerika kıtasında koloniler kurmaya başladı. 1606'da İngiltere Kralı I. James, Plymouth ve Virginia şirketlerine imtiyaz verdi; 1607'de Jamestown yerleşimi kurularak kolonileşmenin ilk adımı atıldı. Koloniler yalnızca ekonomik nedenlerle kurulmadı: İngiltere Kilisesinin Protestan reformunu desteklemede yetersiz kaldığına inanan ayrılıkçılar (hacılar) Mayflower gemisiyle Massachusetts'in Plymouth kıyılarına ulaşıp imzaladıkları sözleşmeyle öz yönetim ilan etti. 1629'da Massachusetts Körfezi Kolonisi resmî olarak örgütlendi; kurulan on üç İngiliz kolonisinden beşi (Massachusetts, Connecticut, Rhode Island, Pensilvanya, Maryland) doğrudan dinî özgürlük talebiyle kuruldu.

Kolonilerin Ekonomik ve Siyasi Yapısı

1770'lerde Amerika kıtasında yaşayan nüfus yaklaşık 2,5 milyon civarındaydı. Kuzeydeki kolonilerde kerestecilik, hayvancılık ve tarım; güneyde tütün, pamuk ve çivit üretimi yapılıyordu; güneydeki büyük çiftlikler (plantasyonlar), iş gücü ihtiyacı arttıkça Afrika'dan getirilen ve köleleştirilen insanlarla çalıştırılıyordu. Kolonilerin büyük bölümü bir kraliyet valisi, konseyi ve seçilmiş bir meclis tarafından yönetiliyordu — yani İngiliz kolonileri, İngiltere hükûmetinin egemenliği altında kendi kendini yöneten bir yapıya sahipti. Bu "faydalı ihmal" politikası sayesinde koloniler, diğer ülkelerin sömürgelerinden daha hızlı ekonomik refaha ulaştı.

Yedi Yıl Savaşları ve Vergi Krizinin Başlaması

Fransa ve İngiltere, Amerika'da daha fazla sömürge elde etmek için 1756'da başlayan Yedi Yıl Savaşları'nda (Fransız-Kızılderili Savaşı) karşı karşıya geldi. 1763'te İngiltere savaşı kazanarak bugünkü Kanada topraklarının tamamını ele geçirdi; ancak savaş boyunca mali açıdan zayıflayan İngiliz hükûmeti, yeni kazanılan toprakların korunması için kolonilere yeni vergiler getirdi. 1764 Şeker Yasası, 1765 Damga Yasası gibi düzenlemeler, kolonilerdeki tepkiyi büyüttü — İngiltere'de mülk sahibi beyaz erkeklerin oy hakkına sahip olması, ama kolonilerdeki aynı statüdeki kişilere bu hakkın verilmemesi ("temsilsiz vergilendirme") kolonicileri derinden rahatsız etti.

Bağımsızlığa Giden Olaylar Zinciri

Gerilim art arda gelen olaylarla tırmandı: 1770 Boston Katliamı'nda İngiliz askerlerine taş/kartopu atan kalabalığın üzerine ateş açılıp beş kişi öldü; 1773 Boston Çay Partisi'nde yerleşimciler Çay Yasası'nı protesto ederek Boston Limanı'na 342 kasa çay döktü; 1774'te I. Kıta Kongresi toplanıp hoşgörüsüzlük yasaları kaldırılana kadar İngiltere ile ticaretin durdurulmasına karar verdi; 1775'te Lexington ve Concord Muharebeleri'nde koloniciler ilk kez İngiliz askerleriyle silahlı çatışmaya girdi. 1775'te toplanan II. Kıta Kongresi, George Washington komutasında bir kıta ordusu kurulmasına karar verdi.

Bağımsızlık Bildirgesi ve Zafer

Thomas Paine'in 1776'da yazdığı "Common Sense" broşürü, on üç koloninin bağımsızlığını ilan etmesi gerektiğini savundu. Thomas Jefferson'ın, John Locke'un liberal fikirlerinden etkilenerek taslağını hazırladığı Bağımsızlık Bildirgesi, elli altı temsilci tarafından imzalanarak 4 Temmuz 1776'da ilan edildi. Bildirgede, "Genel Kongre'de toplanan biz ABD temsilcileri... birleşik kolonilerin özgür ve bağımsız devletler olduğunu... resmen açıklar ve ilan ederiz" denilerek İngiltere Kralı III. George'un "tiranlığı" gerekçe gösterildi. 1777 Saratoga Muharebesi'nde koloni birlikleri zafer kazanınca Fransa da kolonicilerle ittifak kurdu; 1781 Yorktown Kuşatması'nda George Washington komutasındaki birlikler, Fransız desteğiyle İngiliz kuvvetlerini yenilgiye uğrattı. 3 Eylül 1783'te imzalanan Paris Antlaşması'yla İngiltere, ABD'nin bağımsızlığını resmen kabul etti.

ABD Anayasası ve Fransa'ya İlham

1787'de ABD Anayasası kabul edildi; 1789'daki ilk kongrede Haklar Bildirgesi'nde basın, din, vicdan özgürlüğü gibi haklar güvence altına alındı ve George Washington oy birliğiyle ilk başkan seçildi. 1789'da yürürlüğe giren anayasaya son olarak 1790'da Rhode Island onay verdi. Fransa'daki ilk Amerikan büyükelçisi Benjamin Franklin'in bu anayasayı tercüme ettirip Fransızlara tanıtması, Fransız İhtilali'ne de doğrudan ilham kaynağı oldu — bu, iki büyük devrimin (Amerikan ve Fransız) birbirinden bağımsız değil, doğrudan fikir alışverişi içinde gelişen bir zincirin parçası olduğunu gösterir.

ABD Bağımsızlık Mücadelesinin Tarihsel Önemi

Bu mücadele, aydınlanma düşüncesinin (özellikle Locke'un doğal haklar ve rızaya dayalı yönetim teorisinin) soyut bir felsefi tartışmadan çıkıp somut bir devlet kurma pratiğine dönüştüğü ilk büyük örnektir. Vergi adaletsizliğinden başlayan bir yerel protesto hareketinin, on üç yıl içinde tam bağımsız bir ulus-devlet kurulmasıyla sonuçlanması, aynı dönemde benzer ekonomik ve sınıfsal gerilimler yaşayan Fransa'daki toplumsal kesimlere de somut bir örnek ve cesaret kaynağı oldu.

Özet

• Amerika'daki İngiliz kolonileri hem ekonomik hem dinî özgürlük nedenleriyle kuruldu; "faydalı ihmal" politikası sayesinde geniş bir öz yönetim ve ekonomik özerklik kazandı.
• Yedi Yıl Savaşları sonrası İngiltere'nin mali açığını kapatmak için getirdiği vergiler (Şeker, Damga Yasaları) ve "temsilsiz vergilendirme" sorunu, Boston Katliamı ve Çay Partisi gibi olaylarla gerilimi tırmandırdı.
• 4 Temmuz 1776'da ilan edilen, Jefferson'ın Locke'tan etkilenerek kaleme aldığı Bağımsızlık Bildirgesi, 1783 Paris Antlaşması'yla İngiltere tarafından resmen tanındı.
• 1787 ABD Anayasası ve 1789 Haklar Bildirgesi, modern anayasal cumhuriyetin ilk büyük örneklerinden biri oldu; Benjamin Franklin'in bu anayasayı Fransa'ya tanıtması Fransız İhtilali'ne doğrudan ilham verdi.
• ABD Bağımsızlık Mücadelesi, aydınlanma felsefesinin (özellikle Locke'un doğal haklar teorisinin) somut bir devlet kurma pratiğine dönüştüğü ilk büyük tarihsel örnektir.