11. Sınıf / Tarih

Dönüşüm Sürecinde Osmanlı (1789-1908)

Önce konuyu keşfet, ardından öğrendiklerini sorularla pekiştir.

Konu anlatımları

34 konu

Bilim Devrimi: Copernicus'tan Newton'a Evren Anlayışının Dönüşümü

Aristoteles'in jeosentrik teorisi, Copernicus'un 1543 Güneş merkezli teorisi, Kepler'in eliptik yörünge kanıtı (1609), Galilei'nin teleskop gözlemleri (1610) ve engizisyon yargılaması (1633), Newton'ın yer çekimi yasası, bilimsel yöntemin doğuşu, Kraliyet Cemiyeti (1660) ve Fransa Bilimler Akademisi (1666).

Aydınlanma Düşüncesi: Hobbes, Locke ve Fransız Filozofları

Hobbes'un Leviathan'da mutlak monarşi savunusu, Locke'un doğal haklar (yaşam/özgürlük/mülkiyet) ve rızaya dayalı yönetim teorisi, Voltaire'in ifade özgürlüğü mücadelesi, Montesquieu'nun 1748 Kanunların Ruhu'nda güçler ayrılığı, Rousseau'nun Toplum Sözleşmesi'nde eşitlik ve doğrudan demokrasi, Beccaria'nın ceza hukuku reformu.

ABD Bağımsızlık Mücadelesi

İngiliz kolonilerinin kuruluşu (Mayflower, Massachusetts), Yedi Yıl Savaşları sonrası vergi krizi (Şeker/Damga Yasaları), Boston Katliamı (1770) ve Çay Partisi (1773), 4 Temmuz 1776 Bağımsızlık Bildirgesi, 1781 Yorktown Kuşatması, 1783 Paris Antlaşması, 1787 ABD Anayasası ve Benjamin Franklin'in Fransa'ya etkisi.

Fransız İhtilali'nin Nedenleri: Sınıf Sistemi ve Mali Kriz

XVI. Louis'nin mali krizi (Amerikan kolonilerine yardım, tahıl kıtlığı), üç sosyal sınıf (ruhban %10 toprak/%2 vergi, soylular %20 toprak/sıfır vergi, üçüncü sınıf %97 nüfus/vergi yükünün tamamı), Ansiklopedist Hareket, Turgot'nun başarısız reformları, États-Généraux'nun yeniden toplanması.

Fransız İhtilali'nin Başlaması: Bastille'den İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi'ne

5 Mayıs 1789 États-Généraux uzlaşmazlığı, 14 Temmuz 1789 Bastille Baskını, 4 Ağustos 1789 feodal ayrıcalıkların kaldırılması, 20-26 Ağustos 1789 İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi, 5-6 Ekim 1789 Versailles Yürüyüşü, 1791 Anayasası, Olympe de Gouges'un Kadın Hakları Bildirgesi, XVI. Louis ve Marie Antoinette'in idamı.

Fransız İhtilali'nin Sonuçları: Napoléon Kanunu, Milliyetçilik ve Terör Dönemi

Özgürlük-Eşitlik-Kardeşlik sloganı, feodal ayrıcalıkların kaldırılması ve laikleşme, 1804 Napoléon Kanunu (Medeni Kanun), milliyetçiliğin doğuşu, 1793-1794 Robespierre Terör Dönemi (300 bin tutuklama, 17 bin idam), giyotin, Sporzyński'nin küresel miras değerlendirmesi.

Fransız İhtilali'nin Avrupa'ya Yayılması: Koalisyon Savaşları, Kutsal İttifak, 1830 ve 1848 İhtilalleri

1792-1815 Koalisyon Savaşları, 1815 Viyana Kongresi ve Kutsal İttifak (Metternich), 1830 İhtilali (X. Charles'ın devrilmesi, Louis Philippe, meşruti monarşi), 1848 İhtilali (Marx/Engels etkisi, Louis Philippe'in devrilmesi, Avrupa geneline yayılma), Osmanlı'daki Şark Meselesi'ne bağlantı.

Şark Meselesi'nin Ortaya Çıkışı ve III. Selim'in Denge Siyaseti

Grek ve Dakya Projeleri (1781), III. Selim'in 1789 tahta çıkışı ve Nizam-ı Cedit ordusu, Avrupa başkentlerinde daimî elçilikler, 'Şark Meselesi' teriminin 1815 Viyana Kongresi'nde ortaya çıkışı (Afyoncu, Sorel), Napoléon'un 1798 Mısır işgali ve Osmanlı-Rus-İngiliz ittifakı, Cezzar Ahmed Paşa'nın Akka savunması, Bükreş Antlaşması.

Sırp İsyanı: Balkanlar'da İlk Milliyetçi Ayaklanma

Millet sistemi ve zimmi statüsü, panslavizm düşüncesinin doğuşu (Jan Herkel, 1826), 1804 Kara Yorgi Petroviç isyanı ve Mişar Muharebesi, 1812 Bükreş Antlaşması, 1815 Miloş Obrenoviç isyanı, 1829 Edirne Antlaşması'yla özerklik, 1830 başknezlik beratı, 1878 Berlin Antlaşması'yla bağımsızlık, Aslantaş'ın değerlendirmesi.

Yunan İsyanı: Filiki Eterya'dan Bağımsızlığa

Fener Rum Patrikhanesi ve Rumların ayrıcalıklı konumu, 1814 Filiki Eterya ve Megali İdea, Tepedelenli Ali Paşa'nın görevden alınması, 1821 Mora İsyanı ve Tripoliçe katliamı (McCarthy, Örenç), Filhelenizm ve Lord Byron, Mehmed Ali Paşa'nın desteği, Vaka-i Hayriye ve Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması, 1827 Navarin Baskını, 1829 Edirne Antlaşması'yla Yunan bağımsızlığı.

Mısır Meselesi: Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın Yükselişi ve Nizip Bozgunu

Mehmed Ali Paşa'nın 1805 Mısır valiliği ve reformları, 1831 Suriye işgali, 1832 Konya Savaşı ve sadrazamın esir alınması, 1833 Kütahya Antlaşması, 1833 Hünkâr İskelesi Antlaşması ve Boğazlar Sorunu, 1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması, 24 Haziran 1839 Nizip Savaşı, II. Mahmud'un ölümü ve Abdülmecid'in tahta çıkışı, Kocaoğlu'nun değerlendirmesi.

Boğazlar Meselesi'nin Çözümü ve Tanzimat Fermanı'nın İlanı

15 Temmuz 1840 Londra Antlaşması ve hidiv unvanı, Beyrut operasyonu ve Mısır Meselesi'nin sonu, 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi (Subaşı'nın değerlendirmesi), 3 Kasım 1839 Tanzimat Fermanı/Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu (Mustafa Reşid Paşa), eşitlik ilkesi, Meclis-i Vükelâ ve Meclis-i Vâlâ, müsadere kaldırılması, Batı tarzı eğitim kurumları.

Kırım Harbi: Osmanlı'nın Avrupa Devleti Olarak Tanınması

Kutsal Yerler sorunu ve Prens Mençikof'un talepleri, 4 Ekim 1853 savaş ilanı, Sinop Baskını, Silistre ve Sivastopol kuşatmaları, Kars'ın düşüşü, 30 Mart 1856 Paris Antlaşması (Osmanlı'nın Avrupa devleti olarak tanınması, Karadeniz'in tarafsızlaştırılması), telgraf/buharlı gemi kullanımı, Florence Nightingale ve modern hemşirelik, ilk dış borç, Kafkasya göçleri.

Islahat Fermanı ve Toplumsal Yansımaları

18 Şubat 1856 Islahat Fermanı (Mehmed Emin Âli Paşa), kanun önünde eşitlik ve karma mahkemeler, 1857 Cidde Olayları ve 1859 Kuleli Vakası, 1860 Lübnan Dürzi-Maruni çatışması, Gülsoy'un gayrimüslim cemaatlerin bölünmesi analizi, Sultan Abdülaziz Dönemi ve bedel-i askerî vergisi, Gümüş'ün gayrimüslim halk-din adamları tepki farkı analizi.

Kanun-ı Esasi ve I. Meşrutiyet'in İlanı

1865 Genç Osmanlılar Hareketi (Namık Kemal, Ziya Paşa, Ali Suavi), Muhbir ve Hürriyet gazeteleri, 1875 Bosna-Hersek ve 1876 Bulgar isyanları, Abdülaziz'in tahttan indirilmesi ve V. Murat/II. Abdülhamid'in tahta çıkışı, 23 Aralık 1876 Kanun-ı Esasi ilanı ve Tersane Konferansı, Meclis-i Umumi (Âyan+Mebûsan), 119 maddelik anayasanın 113. maddesi (örfi idare).

93 Harbi ve Anadolu'ya Yapılan Göçler

24 Nisan 1877 Rus savaş ilanı, Tuna Cephesi'nde Osman Paşa'nın Plevne savunması, Kafkas Cephesi'nde Nene Hatun ve Aziziye direnişi, Rusların Yeşilköy'e ilerlemesi, 3 Mart 1878 Ayastefanos Antlaşması, 13 Temmuz 1878 Berlin Antlaşması (Bulgaristan'ın üçe bölünmesi), İpek'in değerlendirmesi, McCarthy'nin 515.000 mülteci tahmini.

Düyûn-ı Umûmiyye İdaresi: Osmanlı Maliyesinin Yabancı Denetimi

1846-1854 kronik bütçe açıkları, 1854 ilk dış borç (Kırım Harbi), 6 Ekim 1875 kararnamesi, 20 Aralık 1881 Muharrem Kararnamesi ve Düyûn-ı Umûmiyye İdaresi'nin kuruluşu, dönemlere göre borçlanma karşılaştırması (Abdülmecid/Abdülaziz/II. Abdülhamid), Pamuk'un analizi, 1923 Lozan ve 1928 Paris Sözleşmesi'yle sona eriş, 1954'e kadar süren ödemeler.

Sultan II. Abdülhamid'in Siyonist Faaliyetlere Karşı Tutumu

Avrupa'da antisemitizmin yükselişi, 1879 Laurance Oliphant'ın Belka Sancağı teklifinin reddi, 93 Harbi sonrası Yahudi göçleri, siyonizmin siyasi harekete dönüşmesi, Theodor Herzl'in 1896/1901 İstanbul görüşmeleri ve borç ödeme teklifinin reddi, 1897 Basel Kongresi ve Dünya Siyonist Örgütü, 1860-1915 Filistin nüfus verileri, İttihat ve Terakki'nin politikası.

Osmanlı'da Askerî Eğitim Kurumlarının Doğuşu: Hendesehane'den Mühendishanelere

1735 Hendesehane (Humbaracılar Ocağı, Comte de Bonneval/Humbaracı Ahmed Paşa), 1770 Çeşme Bozgunu sonrası 1775 Mühendishane-i Bahrî-i Hümayun (bugünkü İTÜ), 1795 III. Selim'in Mühendishane-i Berrî-yi Hümayun'u, Arapçadan Türkçeye bilim dili geçişi, İhsanoğlu ve Erşahin'in değerlendirmeleri.

Osmanlı'da Modern Tıp Eğitimi ve Halk Sağlığı Uygulamaları

III. Selim'in Tersane Tıp Mektebi (1806 deniz tıp okulu, Yavuz'un analizi), Hamidiye Etfal Hastahanesi (ilk çocuk hastanesi), 1895 sonrası röntgen cihazı imalatı, 1893 Bakteriyolojihâne (Ardıç'ın analizi), karantina ve tahaffuzhâne uygulamaları, modern tıbba geçişin üç temel nedeni.

Sivil Bilim Kurumlarının Doğuşu: Darülfünun ve Encümen-i Daniş

1851 Encümen-i Daniş (Cevdet Paşa, Akıncı'nın analizi), 1846 Darülfünun'un kesintili tarihçesi (1933'te İstanbul Üniversitesi olması, Türkoğlu'nun analizi), 13 Ocak 1863 Derviş Paşa'nın fizik dersi ve Darülfünun'un açılışı (Günergun'un analizi), 1868 Rasathane-i Âmire (Anameriç ve Rukancı'nın analizi).

Osmanlı'da Ulaşım Teknolojisindeki Dönüşüm: Buharlı Gemiler ve Demir Yolları

II. Mahmud'un buharlı gemi girişimi, Şirket-i Hayriye ve feribot ağı (Karpat'ın analizi), 1851 Kahire-İskenderiye ilk demir yolu, İzmir-Aydın hattı, İstanbul-Bağdat demir yolu, 1900-1908 Hicaz demir yolu (1464 km, İhsanoğlu'nun Panislamizm analizi), Karal'ın demir yolu faydaları analizi, Abdülmecid/Abdülaziz'in kişisel ilgisi.

Telgraf ve Fotoğrafın Osmanlı'ya Girişi

1837 Morse telgrafı, Kırım Savaşı'nda ilk telgraf hattı (İstanbul-Edirne-Şumnu), 1855 Osmanlı Telgraf İdaresi, Keskin ve Sönmez'in analizi (Osmanlı'nın Morse'u ödüllendiren ilk devlet olması), Karal'ın 1864 telgraf ağı verileri, 1839 fotoğrafın icadı, Kırım Savaşı fotoğrafçılığı, II. Abdülhamid'in 1893 propaganda albümleri (Cansız'ın analizi).

Osmanlı Sanatında Batılılaşma: Resim, Heykel ve Müze

Lale Devri/III. Selim/II. Mahmud dönemlerinde yağlı boya resim ve padişah portreleri, Sultan Abdülaziz'in ressamlığı, 1883 Sanayi-i Nefîse Mektebi ve Osman Hamdi Bey, 1869 Müze-i Hümayun (Ürekli'nin analizi), Abdülaziz'in kendi heykeli, II. Abdülhamid'in 1901 fermanıyla yaygınlaşan saat kuleleri (Halaç ve Özdemir İlhan'ın bölgesel dağılım analizi).

Osmanlı Mimarisi ve Müziğinde Modernleşme

Barok/rokoko/neoklasik üsluplu Dolmabahçe/Beylerbeyi/Çırağan/Yıldız Sarayları, Dolmabahçe'nin eklektik üslubu (Arslan'ın Rönesans-Barok-Ampir analizi), III. Selim'in opera ilgisi ve İlhamî mahlaslı besteleri, II. Mahmud'un Muzıka-yı Hümayun'u (Kılıç'ın analizi), geleneksel (Karagöz) ve modern (tiyatro) eğlence türlerinin bir arada varlığı.

Osmanlı Sanayileşmesinde Tarımsal Yapı ve Toprak Düzeni

Klasik dönem tımar sistemi (Şahin'in analizi), XVIII-XIX. yüzyılda tarımın ticarileşmesi, nakdi vergiye geçiş, konargöçerlerin sınırlandırılması, Kırım/Balkan/Kafkas göçmenlerinin demir yolu güzergâhlarına yerleştirilmesi, büyük çiftliklerin merkeziyetçi yapı nedeniyle gelişememesi, Tanzimat'ın bilinçli tarım politikaları (Baskıcı'nın öşür geliri ve ihracat verileri).

Osmanlı'da Nüfus, Okuryazarlık ve Ulaşımın Sanayileşmeye Etkisi

1831 ve 1893 nüfus sayımları, Anadolu'nun göçmenlerle nüfus artışı, Doğruyol'un Osmanlı-Batı nüfus karşılaştırması, Quataert'in okuryazarlık oranları (XIX. yüzyıl başı %2-3, sonu %15, 1927 sayımı), kervan taşımacılığının maliyeti, Duysak'ın karayolu-demir yolu ilişkisi analizi.

Kapitülasyonlar, Fiskalizm ve 1838 Baltalimanı Ticaret Antlaşması

Fiskalizm ve provizyonizm tanımları, yed-i vahid sistemi, 1826 lonca tekelinin kalkması, 1838 Baltalimanı Ticaret Antlaşması hükümleri (ihracat/ithalat vergi oranları), İngiltere'nin küresel serbest ticaret stratejisi, Önsoy'un dokuma sektörü gerilemesi analizi (Namık Kemal alıntısı), Toprak'un provizyonist düzenin çözülmesi analizi, Pamuk'un bağımlılık-büyüme değerlendirmesi.

Osmanlı İmalat Sektörünün Dönüşümü ve Yeni Tüketim Kültürü

1840-1914 dış ticaret hacmi artışı, loncalı imalatın Batı rekabeti karşısındaki direnişi, Quataert'in 'canlı ve evrilen sanayi' yorumu, Çetinkaya'nın Müslüman burjuvazi analizi, Toprak'un İstanbul'da burjuva tüketim kültürü analizi, Orosdi-Back mağazası ve bonmarşeler.

Devlet Öncülüğünde Sanayileşmenin Başlangıcı: III. Selim'den II. Mahmud'a Askerî Fabrikalar

III. Selim'in 1793 yenileşme hareketi, II. Mahmud'un 1826 sonrası reformları (Dönmez'in analizi), Azadlu Baruthanesi/Dolmabahçe Tüfek Fabrikası/Tophane Top Döküm/Tersane-i Amire, Barutçubaşı Ohannes'in Londra'ya gönderilmesi, 'fabrika' teriminin girişi, İngiliz mühendis Frederick William Taylor'ın Tersane ve Tophane'deki rolü (Soyluer'in analizi).

Tanzimat Döneminin Sanayileşme Programı: Zeytinburnu Kompleksi ve Başarısızlık Nedenleri

Zeytinburnu 'Büyük Fabrika' kompleksi (Seyitdanlıoğlu'nun analizi), Yeşilköy model çiftlik, Küçükçekmece barut tesisi, Clark'ın başarısızlık örnekleri (1855 Bursa depremi, Merinos koyunu projesi), Martal'ın Ziraat/Ticaret Nezareti kararsızlığı ve Zeytinburnu Demir Fabrikası bütçe örneği analizi.

Sanayileşmenin Finansmanı: Şirketleşme, Bankacılık ve Islah-ı Sanayi Komisyonu

Mali kaynak yetersizliği ve dolaylı vergi kısıtlılığı, Kırım Savaşı sonrası dış borçlanma, Galata bankerleri, Sultan Abdülmecid'in borçlanma gerekçesi (Erdem'in aktardığı alıntı), 1850 Şirket-i Hayriye (Koraltürk'ün analizi), kaime, Dersaadet Bankası, Osmanlı Bankası, 1864 Islah-ı Sanayi Komisyonu, 1867 Paris Fuarı ve Sultan Abdülaziz'in ziyareti (Şirin'in analizi).

Demir Yolları, Yabancı Sermaye ve II. Abdülhamid Dönemi Sanayileşmesi

Avrupa sermayesinin çevre ülkelere yönelişi, ilk demir yolu hatları (Köstence-Çernavoda, İzmir-Aydın), Satan'ın demir yolunun ikili işlevi analizi (emperyalizm aracı + merkezi otorite aracı), II. Abdülhamid döneminde Alman sermayesiyle Bağdat demir yolu, 1881 Düyûn-ı Umûmiyye, Selanik'in 1912'de kaybı, Kurt ve diğerlerinin/Quataert'in fabrika sayısı tartışması.

Osmanlı Sanayileşmesinin Genel Değerlendirmesi: Rusya ve Japonya ile Karşılaştırma

Osmanlı sanayileşmesinin genel bilançosu ve Cumhuriyet'e mirası, Rusya'nın sanayileşmesi (1861 toprak reformu, Witte politikaları, Trans-Sibirya, otokratik modernizasyon), Japonya'nın sanayileşmesi (1868 Meiji Restorasyonu, 1873 toprak reformu, zaibatsu, 1911 korumacı önlemler), üç ülkenin karşılaştırmalı sentezi.

BİLGİNİ PEKİŞTİR