Haçlı Savaşları ve Hıttin Muharebesi

Haçlı Savaşlarının Başlaması

1071 Malazgirt Zaferi'nden sonra Selçuklu Türkleri Anadolu'da güçlü bir hâkimiyet kurmuş, Suriye ve Filistin topraklarını da ele geçirmişti. Doğu Roma İmparatoru Aleksi Komnen, Türk akınlarının önünü kesmek için papadan yardım istedi; ancak Papa'nın asıl amacı Doğu Roma'ya yardım değil, Doğu topraklarını ve Kudüs'ü ele geçirmekti. 1094'te Avrupa'da yaşanan kuraklık ve kıtlık, Doğu topraklarını Batılıların gözünde bir cennete dönüştürmüştü; bu bölgedeki değerli kaynaklar Türklerin ve diğer Müslümanların elindeydi. Papa II. Urbanus, 1095'te birçok dünyevi ve uhrevi vaatte bulunarak Avrupalıları Haçlı Savaşları'na ikna etti. Haçlılar, göğüslerine ve kalkanlarına kırmızı haç işareti çizdikleri için bu isimle anılmıştır. Tarih literatüründe "Haçlı Seferleri" denilse de bu savaşlar aslında İslam dünyasına yönelik bir saldırı niteliğindedir.

I. Haçlı Savaşı (1096-1099)

Papa II. Urbanus'un 27 Kasım 1095'teki Clérmont Konsülü çağrısıyla başlayan I. Haçlı Savaşı'nda, önce keşiş Pierre L'Ermite liderliğindeki düzensiz bir öncü grup İznik'e doğru ilerledi ancak Sultan I. Kılıçarslan'ın kardeşi Kulan Arslan Bey tarafından dağıtıldı. Ardından asillerin komuta ettiği beş büyük Haçlı ordusu 1096 sonbaharında İstanbul'a geldi ve ilk saldırıyı Türkiye Selçuklu başkenti İznik'e yaptı; I. Kılıçarslan İznik'i kurtaramayınca başkenti Konya'ya taşıdı. 1 Temmuz 1097'deki Dorileon (Dorilyon) Savaşı'nda da Selçuklular kalabalık Haçlı ordusu karşısında başarısız oldu ve Haçlıların Anadolu'dan geçişini engelleyemedi. Bu savaş sonrasında Urfa, Antakya, Kudüs ve Trablus'ta Haçlı kontlukları kuruldu. 1101'de gelen üç yeni Haçlı ordusu (Lombardlar, Fransızlar, Almanlar) ise Merzifon, Konya ve Ereğli'de Türkler tarafından yenilgiye uğratıldı.

II. Haçlı Savaşı (1147-1149)

I. Haçlı Savaşı'nda kurulan Urfa Kontluğu'na 1144'te Musul Atabeyi İmadeddin Zengi'nin son vermesi üzerine Avrupalılar II. Haçlı Savaşı'na hazırlandı. Kral III. Konrad'ın Alman Haçlı ordusu, Dorileon yakınlarında Sultan Mesud komutasındaki Selçuklu ordusuna ağır bir yenilgiye uğradı. Kral VII. Louis'nin Fransız Haçlıları da 7 Ocak 1148'de Göller Bölgesi'nde Selçuklular tarafından bozguna uğratıldı; Anadolu'yu geçemeyen Haçlılar sahil yoluyla Suriye'ye ulaşarak 1148'deki Dımaşk Kuşatması'na katıldı ancak başarısız oldu. Selçuklu ordusu, yorgun ve perişan hâldeki Haçlı askerlerine merhamet göstererek onları besleyip tedavi etmiş; bu insani tutum karşısında etkilenen üç bin Fransız genci Selçukluların himayesine sığınıp Müslüman olmuştur.

Hıttin Muharebesi ve Kudüs'ün Yeniden Fethi (1187)

Haçlılar 1099'da Kudüs'te büyük bir katliam yaparak şehri işgal etmişti. Eyyubi Devleti'nin kurucusu Selahaddin Eyyubi, Halep ve Musul'u ele geçirdikten sonra Kudüs Krallığı ile bir anlaşma yaptı; ancak Kerek ve Şevbek Prensi Renaud de Chatillon bu anlaşmayı ihlal ederek Eyyubilerin ticaret kervanlarına saldırınca Selahaddin Eyyubi çevredeki emirliklerden askeri destek istedi ve Hristiyanlara karşı cihat çağrısı yaptı. Toplanan İslam ordusuyla Kudüs üzerine yürüyen Selahaddin Eyyubi, Hıttin mevkisinde Haçlıları yenerek Hıttin Muharebesi'ni kazandı; bu zaferle Kudüs ve Sûr çevresindeki birçok kale ele geçirildi. Üç ay sonra Kudüs de kuşatılıp Haçlılar tarafından teslim edildi (1187). Bu fetih Türklerin İslam dünyasındaki saygınlığını artırdı ve Müslümanlar arasındaki dayanışmayı güçlendirdi.

III. Haçlı Savaşı (1189-1192)

Kudüs'ün kaybı üzerine İngiltere Kralı I. Richard (Arslan Yürekli), Fransa Kralı II. Philippe ve Alman İmparatoru Friedrich Barbarossa'nın orduları III. Haçlı Savaşı için harekete geçti. II. Kılıçarslan, Miryokefalon'un kazanıldığı mevkide ani baskınlarla Haçlılara büyük kayıplar verdirdi. İmparator Friedrich, 10 Haziran 1190'da Göksu Irmağı'nı geçerken boğularak öldü ve Alman ordusunun büyük bölümü dağıldı. İngiliz ve Fransız donanmaları, 12 Temmuz 1191'de Akka Limanı'nı ele geçirdi; I. Richard bu kuşatma sırasında esir alınan 2700 kişiyi şehit etti. Akka'nın alınması Haçlıların kıyı hâkimiyetini güçlendirip krallıklarının yüz yıl daha sürmesini sağladı, ancak Hristiyanlar Kıbrıs'ı almalarına rağmen Kudüs'ü geri alma hedeflerine ulaşamadı.

IV. Haçlı Savaşı (1202-1204)

Papa III. Innocentius'un 1199'da resmen başlattığı IV. Haçlı Savaşı'nda, 24 Haziran 1203'te İstanbul'a gelen Haçlılar Doğu Roma'dan Katolik Kilisesi'nin üstünlüğünü kabul etmesini ve vaat edilen paranın ödenmesini istedi; talepler reddedilince Haçlı ordusu üç gün boyunca İstanbul'u yağmaladı, Ayasofya'daki aziz tasvirlerini ve kutsal kitapları tahrip etti; Venedikliler de birçok sanat eserini kendi ülkelerine taşıdı. Bu yağmadan sonra Doğu Roma toprakları Haçlılar ile Venedikliler arasında paylaşılarak İstanbul'da Latin İmparatorluğu kuruldu (1204); Doğu Roma yöneticileri ise Trabzon, Epiros ve İznik'te yeni devletler kurdu. İznik Rum İmparatorluğu, 25 Temmuz 1261'de İstanbul'u Haçlılardan geri aldı, ancak Doğu Roma bir daha eski gücüne kavuşamadı. Bu dönemde Türkiye Selçuklu Devleti sınırlarını Akdeniz ve Karadeniz kıyılarına kadar genişleterek dünya ticaretindeki nüfuzunu güçlendirdi.

Haçlı Savaşlarının Genel Sonuçları

Haçlı Seferleri, Batı insanının dış dünyayı tanımasında başlıca rol oynamış, Avrupa'da dış ticaretle uğraşan bir tüccar sınıfının oluşmasına katkı sağlamıştır. İslam dünyasının ilim, kültür, teknik ve ekonomi alanlarındaki birikimlerinin Batı'ya taşınmasında Haçlı seferleri başlıca araç olmuştur; Batı insanı şekeri, portakalı, şifalı bitkileri, ipekli/pamuklu kumaşları, porselen ve cam eşyaları bu seferler sırasında tanımıştır.

Özet

• I. Haçlı Savaşı (1096-1099) Türkiye Selçuklu başkentinin İznik'ten Konya'ya taşınmasına yol açmış, ancak sonraki üç Haçlı ordusu Türkler tarafından yenilmiştir; II. Haçlı Savaşı'nda (1147-1149) Selçuklular Alman ve Fransız Haçlı ordularını art arda yenmiştir.
• Selahaddin Eyyubi'nin 1187'deki Hıttin Muharebesi zaferi, Kudüs'ün Haçlılardan geri alınmasını sağlamış ve İslam dünyasının saygınlığını artırmıştır; buna karşılık III. Haçlı Savaşı (1189-1192) Haçlıların Akka'yı ve Kıbrıs'ı ele geçirmesine rağmen Kudüs'ü geri alamamıştır.
• IV. Haçlı Savaşı (1202-1204), asıl hedefinden sapıp İstanbul'un yağmalanmasına ve Latin İmparatorluğu'nun kurulmasına yol açmış; bu dönemde Türkiye Selçuklu Devleti Akdeniz-Karadeniz arasında güçlü bir ticaret gücü hâline gelmiştir.