Kıkırdak Doku ve Eklemler

Kıkırdak Doku

Kıkırdak doku, kıkırdak hücreleri ve hücreler arası maddeden oluşur. Kıkırdak dokunun hücrelerine kondrosit, bu hücrelerin salgıladığı ara maddeye ise kondrin denir. Kıkırdak doku hücreleri yuvarlak ya da oval olup bir kapsül yapısı içinde yer alır. Kıkırdak doku sinir ve kan damarı içermez; besin ve oksijeni bağ dokudan difüzyonla alır, atıklarını da difüzyonla bağ dokuya verir. Embriyonik dönemde çoğunlukla kıkırdak dokudan oluşan iskelet zamanla kemikleşir; ancak vücutta bazı kısımlar kıkırdak olarak kalır. Kıkırdak doku esnek, dayanıklı ve pürüzsüzdür; bu sayede kemiklere hareket kolaylığı sağlar.

Kıkırdak doku, ara maddesindeki liflerin yapısına göre üçe ayrılır:

Elastik kıkırdak, bol miktarda elastik lif içerdiğinden esnek ve bükülebilirdir; kulak kepçesi, östaki borusu, kulak yolu ve epiglottis (gırtlak kapağı) yapılarında bulunur.

Fibröz kıkırdak, yoğun kolajen lif içerir, az kondrosit taşır; basınç ve çekmeye dayanıklıdır. Omurlar arası disklerde ve köprücük kemiği eklemlerinde bulunur.

Hiyalin kıkırdak, diğer kıkırdak çeşitlerine göre daha fazla kıkırdak hücresi içerir, basınca dayanıklıdır, mikroskop altında saydam ve camsı görünür. Embriyonik dönemdeki iskelet hiyalin kıkırdaktan oluşur; kemiklerin eklem yapan baş kısmında, kaburga uçlarında, burun ucunda ve soluk borusunda bulunur.

Eklemler

İnsan vücudu, iskelet sistemindeki kemiklerin arasındaki bağlantı sayesinde hareket edebilir, esneklik kazanır ve sağlam bir yapı oluşturur. Kemiklerin birbirine bağlandıkları noktalara eklem denir. Eklemde birleşen kemikler, fibröz bağ doku lifleri olan ligamentler ile birbirine bağlanır; eklem bölgelerinde kaslar da kemikle bağlantı kurar. Eklemler, hareket yeteneklerine göre üç grupta incelenir:

Oynar eklemler, geniş hareket yeteneğine sahiptir; kol ve bacak eklemleri bu gruba girer. Bu eklemlerde kemik yüzeyleri aşınmayı önlemek için kıkırdakla kaplıdır; eklemin etrafını eklem kapsülü adlı bağ doku sarar, kapsülün iç yüzeyi sinovyal zar ile kaplıdır. Sinovyal zar, eklem boşluğuna sinovyal sıvı salgılar; bu sıvı kemik uçlarının birbirine sürtünmesini engelleyerek aşınmayı önler ve eklemin rahat hareketini sağlar. Oynar eklemlerde ayrıca ligamentler bulunur ve hareketin belli sınırlar içinde gerçekleşmesini sağlar. Diz, dirsek, omuz, alt çene ve kalça eklemleri oynar eklemlerdir.

Yarı oynar eklemler, sınırlı hareket yeteneğine sahiptir; eklem kapsülü ya da sinovyal sıvı bulunmaz. İki kemik arasında sürtünmeyi azaltan ve darbelere karşı yastık görevi gören kıkırdak yapılı bir disk bulunur; bu disk hem kemikleri birbirine bağlar hem kısmi hareket sağlar. Omurgayı oluşturan omurlar arasındaki eklemler yarı oynar eklemlere örnektir; bu eklemler omurgaya hem esneklik hem sağlamlık kazandırır.

Oynamaz eklemler, hareket yeteneği olmayan eklemlerdir; kemikler birbirine sıkı sıkıya bağlanmıştır, eklem kapsülü ve sinovyal sıvı bulunmaz. Bu eklemler hareket yerine koruma ve dayanıklılık sağlar. Kafatası ve yüz kemikleri arasındaki eklemler oynamaz eklemlere örnektir; kafatasındaki bu eklemler beynin korunması için sağlam bir yapı oluşturur.

Özet

• Kıkırdak doku (kondrosit hücreleri, kondrin ara maddesi, sinir/kan damarsız) elastik (esnek, kulak kepçesi), fibröz (basınç/çekmeye dayanıklı, omur diskleri) ve hiyalin (basınca dayanıklı, saydam, eklem başları/burun/soluk borusu) olmak üzere üçe ayrılır.
• Eklemler, kemikleri ligamentlerle birbirine bağlayan bağlantı noktalarıdır ve hareket yeteneğine göre oynar (sinovyal sıvılı, geniş hareket – diz/omuz), yarı oynar (kıkırdak disk, sınırlı hareket – omurlar arası) ve oynamaz (koruma amaçlı, hareketsiz – kafatası) olarak sınıflandırılır.
• Oynar eklemlerdeki sinovyal sıvı, kemik uçlarının sürtünüp aşınmasını önleyerek eklemin rahat hareket etmesini sağlar.