Kemik Doku ve Kemik Çeşitleri

Destek ve Hareket Sistemi

Vücutta gerçekleşen hareketler, kemikler, eklemler ve kasların oluşturduğu destek ve hareket sistemi ile sağlanır. Bu sistem hareketin yanında organizmaya destek olur, vücuda şekil verir, kan hücrelerini üretir, iç organlara ve kaslara bağlanma yüzeyi oluşturur, mineralleri depolar ve iç organları korur. İnsanda destek-hareket sisteminde kemik doku, kıkırdak doku, kas doku ve eklemler bulunur.

Kemik Doku

İskelet sistemi kemik dokudan oluşur. Kemik doku, kemik hücreleri ve kemik ara maddesinden (osein) meydana gelir. Oseinin organik kısmında kolajen lifler ve proteinler, inorganik kısmında ise kalsiyum, fosfat, kalsiyum florür, kalsiyum karbonat, potasyum ve magnezyum bulunur. Kemik dokuyu oluşturan hücrelere osteosit denir; osteositler yıldız şeklinde görünür ve osein içindeki lakün adı verilen boşluklarda yer alır, sitoplazmik kanalcıklarla birbirlerine bağlıdır. Kemik doku yapısına göre sert (sıkı) kemik doku ve süngerimsi kemik doku olarak ikiye ayrılır.

Sert (sıkı) kemik, kemiklerin dış kısmında bulunan tabakadır; osteon adlı silindirik yapıların bir araya gelmesinden oluşur. Osteonların ortasında Havers kanalı yer alır; bu kanaldan geçen sinir ve kan damarları sayesinde osteositler besin/oksijen alır, atıklarını verir. Havers kanalları birbirine Volkmann kanalları ile bağlanır. Süngerimsi kemik doku, genel olarak sert kemik dokunun altında bulunan, gözenekli bir yapıdır; gözeneklerinde kan hücrelerini üreten kırmızı kemik iliği bulunur, Havers ve Volkmann kanalı içermez. Kemiklerin dış kısmında bağ doku yapısında, sinir ve kan damarı içeren periost adlı bir zar bulunur; yeni kemik hücrelerinin üretimi, kemiğin kalınlaşması, yenilenmesi ve onarılması periostun görevlerindendir.

Kemik Çeşitleri

İskeletteki kemikler şekillerine göre dört gruba ayrılır:

Uzun kemikler, boyu eninden fazla olan kemiklerdir; dış yüzeyi sert kemik dokudan, uç kısımları süngerimsi kemik dokudan oluşur. Orta kısımdaki ilik boşluğunda sarı kemik iliği bulunur. Kemiğin uç ve gövde kısmı arasında kıkırdaktan yapılmış büyüme bölgeleri (epifiz plağı) bulunur; epifiz plağı gelişimini tamamlayan bireylerde zamanla kemikleşir ve kemiğin boyca uzaması durur. Pazu, ön/arka kol, parmak, uyluk, kaval ve baldır kemikleri uzun kemiklere örnektir.

Kısa kemikler, boyu ve genişliği yaklaşık eşit kemiklerdir; iç kısmında kırmızı kemik iliği içeren süngerimsi kemik doku bulunur, kemik kanalı içermez. El ve ayak bilek kemikleri örnektir. Yassı kemikler, levhaya benzer görünümdedir; kürek, kalça ve kafatası kemikleri örnektir. Düzensiz kemikler, belirli bir şekli olmayan kemiklerdir; omurlar ve bazı yüz kemikleri örnektir.

(Kemik iliği kök hücrelerden oluşur; kırmızı kemik iliği kök hücreleri içerdiği için kırmızı kan hücresi, beyaz kan hücresi ve trombosit üretir, sarı kemik iliği ise yağ depolar — doğum sonrası kan hücresi üreten hücreler kademeli olarak yağ depolayan hücrelerle yer değiştirerek sarı kemik iliğini oluşturur.)

İnsanda iskelet sistemi baş, gövde, kollar ve bacaklar olmak üzere dört kısımda incelenir; yetişkin bir insanda toplam 206-213 adet kemik bulunur. Kemikler vücuda şekil verip destek sağlar, kaslarla birlikte hareketi gerçekleştirir; kafatası ve göğüs kafesi gibi bazı yapılar hayati organları korur; kemikler ayrıca kalsiyum, fosfat, magnezyum gibi mineralleri depolar ve homeostazinin sürdürülmesi için gerektiğinde bu mineralleri kontrollü olarak kana verir.

Özet

• Kemik dokuyu oluşturan osteosit hücreleri, sert kemikte Havers kanalları çevresinde osteon adlı silindirik birimler hâlinde, süngerimsi kemikte ise kırmızı kemik iliği içeren gözenekli bir yapıda bulunur.
• Kemikler şekline göre uzun (boy > en, epifiz plağı ile büyür), kısa (boy≈en), yassı (levha şeklinde) ve düzensiz (belirsiz şekil) olarak sınıflandırılır; yetişkin insanda toplam 206-213 kemik bulunur.
• Kemikler yalnızca destek/hareket sağlamakla kalmaz; kırmızı kemik iliğiyle kan hücresi üretir, sarı kemik iliğiyle yağ depolar ve kalsiyum/fosfat/magnezyum gibi mineralleri kontrollü şekilde kana vererek homeostaziye katkıda bulunur.