Fizikte serbest düşen bir cismin hareketini, ekonomide maksimum kâr ya da minimum maliyet analizlerini ifade eden cebirsel temsiller karesel fonksiyon örnekleridir. Bir fıskiyeden çıkan suyun hareketi f(x) = −x²+4 gibi bir fonksiyonla, bir köprünün direklerini bağlayan halat ise f(x) = x² gibi bir fonksiyonla modellenebilir.
Karesel Referans Fonksiyon Tanımı
f: ℝ → ℝ, f(x) = x² şeklinde tanımlı f fonksiyonuna karesel referans fonksiyon denir. Karesel referans fonksiyonun grafiği parabol olarak adlandırılır.
f(x)=x² fonksiyonunun x=−4,−3,−2,−1,0,1,2,3,4 değerlerine karşılık gelen f(x) değerleri sırasıyla 16,9,4,1,0,1,4,9,16'dır — grafik, y eksenine göre simetrik bir parabol oluşturur (tepe noktası orijinde).
f(x)=x² Fonksiyonunun (ℝ Üzerinde) Nitel Özellikleri
- Tanım kümesi: ℝ
- Görüntü kümesi: [0, ∞) (kareler her zaman negatif olmayan değerler alır)
- İşareti: x≠0 için f(x)>0 (her zaman pozitif veya sıfır)
- Sıfırı: x=0
- Artan/Azalan: (−∞,0] aralığında azalan, [0,∞) aralığında artan
- Minimum değeri: 0 (x=0 noktasında); maksimum değeri yoktur
- Bire bir: değildir (örneğin f(−2)=f(2)=4 iken −2≠2)
- Örten: değildir (negatif hiçbir değere ulaşılamaz)
- Çift fonksiyon: f(−x)=f(x) olduğundan f çift fonksiyondur; grafiği y eksenine göre simetriktir
Uygulama Örneği: Kısıtlı Tanım Kümesinde Karesel Fonksiyon
f: [−3, 2] → ℝ, f(x)=x² fonksiyonu için:
- Görüntü kümesi: [0, 9] (x=−3'te f(−3)=9 en büyük değer, x=0'da f(0)=0 en küçük değer)
- İşareti: [−3,0)∪(0,2] aralığında pozitif, x=0'da sıfır
- Sıfırı: x=0
- Artan/Azalan: [−3,0] aralığında azalan, [0,2] aralığında artan
- Maksimum değeri: 9 (x=−3 noktasında); minimum değeri: 0 (x=0 noktasında)
- Bire bir: değildir (f(−2)=f(2)=4 örneğinde olduğu gibi)
- Örten: değildir (örneğin 10=f(a) olacak şekilde a∈[−3,2] yoktur)
Tanım Aralığına Göre Görüntü Kümesi Hesaplama
Karesel referans fonksiyonun görüntü kümesi, tanım aralığına bağlı olarak değişir:
- x<0 için x²>0, görüntü aralığı (0, ∞)'dur.
- x≥0 için x²≥0, görüntü aralığı [0, ∞)'dur.
- −1<x<2 için 0≤x²<4, görüntü aralığı [0, 4)'tür (x=0'da minimum 0, x→2'ye yaklaşırken üst sınır 4'e yaklaşır ama x=2 dahil değil; x=−1 de dahil değil ama (−1)²=1<4 katkısı sınırlayıcı değil).
- −3≤x≤2 için 0≤x²≤9, görüntü aralığı [0, 9]'dur (x=−3'te maksimum değer 9 elde edilir).
Bu hesaplamada dikkat edilmesi gereken nokta: tanım aralığı sıfırı içeriyorsa görüntü kümesinin alt sınırı her zaman 0'dır; üst sınır ise aralığın uç noktalarından mutlak değerce büyük olanının karesidir (aralığa dahilse kapalı, değilse açık uç olarak).
Özet
- Karesel referans fonksiyon f(x)=x², ℝ üzerinde tanımlı, görüntü kümesi [0,∞) olan, (−∞,0]'da azalan ve [0,∞)'da artan, minimum değeri 0 olan, bire bir ve örten olmayan, çift bir fonksiyondur; grafiği parabol adı verilen y eksenine göre simetrik bir eğridir.
- Tanım kümesi kısıtlandığında (örneğin [−3,2] gibi), fonksiyonun nitel özellikleri (görüntü kümesi, maksimum/minimum, artan/azalan aralıklar) bu kısıtlı aralığa göre yeniden değerlendirilmelidir.
- x²'nin görüntü kümesi, tanım aralığının sıfırı içerip içermemesine ve aralığın uç noktalarının mutlak değerlerine bağlı olarak sistematik biçimde belirlenebilir.
Son güncelleme: 27 Eylül 2026 · Yayın ilkelerimiz · Hata bildir