Ankara Savaşı ve Fetret Devri

Yıldırım Bayezid ve Niğbolu Zaferi

I. Kosova Savaşı'nda şehit olan I. Murad'ın ardından oğlu Yıldırım Bayezid (I. Bayezid) tahta geçti. Taht değişikliğini fırsat bilen Doğu Romalılar Selânik'i geri aldı, Karamanoğulları ve Germiyanoğulları da kayıp toprakları geri almaya çalıştı. Yıldırım Bayezid, Sırp hükümdar Stefan Lazarevic ile anlaşıp onu vasalı yaptıktan sonra büyük bir Anadolu seferi düzenledi; 1390 başında Saruhanoğulları, Aydınoğulları, Menteşeoğulları, Hamidoğulları ve Germiyanoğulları Osmanlı idaresine alındı. Batı Anadolu'da hâkimiyetini genişleten Yıldırım Bayezid, 1394'te Selânik'i geri alarak sekiz yıl sürecek İstanbul ablukasını başlattı; 1395'te Arnavutluk ve Bulgar Krallığı doğrudan Osmanlı'ya bağlanırken Eflak Prensliği de vasal oldu.

Osmanlı'nın Balkan ilerleyişi ve İstanbul ablukası, Doğu Roma İmparatoru II. Manuel'in teşvikiyle Macarların ve Venediklilerin öncülüğünde düzenlenen bir Haçlı seferine yol açtı. 1396'da Niğbolu önlerinde Haçlı kuvvetleri Osmanlı ordusu tarafından büyük bir bozguna uğratıldı; bu zaferle Osmanlı'nın Balkan hâkimiyeti güçlendi ve İslam dünyasındaki saygınlığı arttı. Kahire'deki Abbasi halifesi, Yıldırım Bayezid'e "Sultan-ı İklîm-i Rûm" unvanını verdi. Niğbolu sonrasında Osmanlılar 1397 Akçay Savaşı'yla Karamanoğlu topraklarını, 1398'de de Kadı Burhaneddin Beyliği'nin topraklarını ele geçirdi.

Timur Tehdidi ve Ankara Savaşı'na Giden Süreç

Yıldırım Bayezid'in merkeziyetçi politikası nedeniyle imtiyazlarını kaybeden bazı Türkmen beyleri, Emîr Timur'un himayesine sığındı. 1370'te Maveraünnehir'de hâkimiyet kurup Semerkand'da hükümdarlığını ilan eden Timur, Altın Orda ve Azerbaycan'ı hâkimiyeti altına almış, 1399'da Bağdat'ı ele geçirmişti; Timur'dan kaçan Celâyirli Sultan Ahmet ile Karakoyunlu Kara Yusuf'un Osmanlı'ya sığınması, iki hükümdar arasındaki gerginliği artırdı. Timur ile Yıldırım Bayezid arasındaki cihan hâkimiyeti mücadelesi, 1402'deki Ankara Savaşı'na yol açtı.

Ankara Savaşı (1402)

Timur tehdidine karşı harekete geçen Yıldırım Bayezid, önce Doğu Roma ile anlaşıp İstanbul kuşatmasını kaldırdı. 28 Temmuz 1402'de iki ordu Ankara yakınlarındaki Çubuk Ovası'nda karşılaştı. Timur, savaş öncesinde Bayezid'in ordusundaki Anadolu beylerinin askerlerini kendi safına çekmiş ve su ikmal yollarını kontrol ederek Osmanlı askerlerini susuz bırakmıştı. Savaşta Timur büyük süvari kuvvetleriyle Osmanlı ordusunun iki kanadına hücum etti; Osmanlı'nın sağ kanadındaki Kara Tatarlar taraf değiştirince tımarlı sipahilerin bir kısmı da Timur'un safına geçti. Kanatları çözülen Osmanlı ordusunda Timur'un otuz kadar fili merkez piyadesinin direnişini kırdı. Bayezid meydanı terk etmeyip yeniçeriler ve Sırp askerlerle mücadeleye devam etti, ancak akşam karanlığında çemberi yarmayı başaramayıp yakalandı ve kısa süre sonra esarette öldü.

Fetret Devri (1402-1413)

Ankara Savaşı sonrasında Yıldırım Bayezid'in oğulları arasında büyük bir taht mücadelesi başladı; Timur, esir aldığı Musa Çelebi'yi serbest bırakıp Mustafa Çelebi'yi yanında götürdü ve Osmanlı'nın toparlanmasını engellemek için Anadolu beyliklerinin yeniden kurulmasına izin verdi. Musa Çelebi, Süleyman Çelebi, Mehmed Çelebi ve İsa Çelebi arasındaki bu on bir yıllık taht mücadeleleri dönemi Fetret Devri olarak adlandırıldı. Osmanlılar bu dönemde Balkanlardaki topraklarını büyük ölçüde korudu, ancak Anadolu'da önemli toprak kayıpları yaşadı. Fetret Devri, 1413'te I. Mehmed'in (Mehmed Çelebi) tahta çıkmasıyla sona erdi.

I. Mehmed'in Siyasi Birliği Yeniden Sağlaması (1413-1421)

I. Mehmed, hükümdar olduktan sonra önce Rumeli'deki otoriteyi güçlendirdi, ardından Anadolu'ya yeniden hâkim olmak için seferler düzenledi: İzmir Aydınoğulları'ndan alındı, Karamanoğulları yenilgiye uğratıldı, Hamidoğulları ve Candaroğulları Osmanlı hâkimiyetine alındı. Osmanlı Devleti'nin siyasi birliğini yeniden sağlayan I. Mehmed, bu nedenle "Osmanlı'nın ikinci kurucusu" olarak tarihe geçti.

Özet

• Yıldırım Bayezid'in 1396'daki Niğbolu zaferi Osmanlı'nın Balkan hâkimiyetini ve İslam dünyasındaki saygınlığını pekiştirse de, merkeziyetçi politikaları küskün Anadolu beylerini Emîr Timur'un safına itmiş ve 1402 Ankara Savaşı'na zemin hazırlamıştır.
• Ankara Savaşı'nda Timur'un stratejik üstünlüğü (su kaynaklarını kontrol etmesi, Anadolu beylerini kendi safına çekmesi) ve savaş sırasındaki saf değiştirmeler, Osmanlı ordusunun yenilmesine ve Bayezid'in esir düşüp esarette ölmesine yol açmıştır.
• Ankara Savaşı sonrasında şehzadeler arasındaki on bir yıllık Fetret Devri (1402-1413), I. Mehmed'in tahta çıkıp Anadolu'daki siyasi birliği yeniden sağlamasıyla sona ermiş; bu başarı ona "Osmanlı'nın ikinci kurucusu" unvanını kazandırmıştır.