11. Sınıf / Tarih

Değişen Dünyada Osmanlı (1683-1789)

Önce konuyu keşfet, ardından öğrendiklerini sorularla pekiştir.

Konu anlatımları

22 konu

II. Viyana Kuşatması ve Karlofça Antlaşması (1683-1699)

Köprülüler dönemi askeri ıslahatları, 14 Temmuz 1683 II. Viyana Kuşatması, 12 Eylül 1683 Kahlenberg yenilgisi, Kutsal İttifak'ın kurulması (1684), 11 Eylül 1697 Zenta yenilgisi, 26 Ocak 1699 Karlofça Antlaşması (Osmanlı'nın Hristiyan güce karşı ilk kalıcı toprak kaybı), 1700 İstanbul Antlaşması (Azak'ın Ruslara bırakılması, çarlık unvanının tanınması).

Prut Savaşı ve Antlaşması (1710-1711)

Rus Çarı I. Petro'nun Karadeniz'e açılma hedefi, İsveç Kralı XII. Karl'ın Poltova yenilgisi sonrası Osmanlı'ya sığınması, 20 Kasım 1710 Rusya'ya savaş ilanı, Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa'nın Prut Nehri'nde Çar I. Petro'yu kuşatması, 21 Temmuz 1711 Prut Antlaşması (Azak'ın iadesi), askeri zafer-diplomatik tartışma değerlendirmesi (Köse ve Beydilli'nin farklı yorumları).

Osmanlı-Venedik-Avusturya Savaşları ve Pasarofça Antlaşması (1714-1718)

1714 Venedik'e savaş ilanı, 1715 Mora'nın geri alınması, 15 Nisan 1716 Avusturya'nın savaşa girmesi, 5 Ağustos 1716 Petervaradin yenilgisi (Sadrazam Damat Ali Paşa'nın şehadeti), Temeşvar (1716) ve Belgrad'ın (18 Ağustos 1717) kaybı, 1718 Pasarofça Antlaşması ve sonrasında elli yıllık Osmanlı-Avusturya barışı, Lale Devri'ne geçiş.

1736-1739 Osmanlı-Rus-Avusturya Savaşları ve Belgrad Antlaşması

Patrona Halil İsyanı ve I. Mahmud'un tahta çıkışı, Humbaracı Ahmed Paşa'nın (Comte de Bonneval) askeri ıslahatları (hendesehane, Topçu Ocağı), 2 Mayıs 1736 Rusya'ya savaş ilanı, 1737 Avusturya'nın savaşa katılması, Hisarcık/Grocka zaferi, Belgrad'ın 1739'da geri alınması, Rus ordusunun veba salgını nedeniyle Kırım'dan çekilmesi, 29 Eylül 1739 Belgrad Antlaşması.

1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı ve Küçük Kaynarca Antlaşması

II. Katerina'nın Lehistan'a müdahalesi, 1768 Rusya'ya savaş ilanı, 6 Temmuz 1770 Çeşme Deniz Muharebesi'nde Osmanlı donanmasının imhası, Kartal Sahrası (Kagul) Muharebesi yenilgisi, I. Abdülhamid Dönemi'nde Kozluca yenilgisi, 21 Temmuz 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması (Kırım'ın bağımsızlaştırılması, Ortodoks tebaanın Rus koruyuculuğuna verilmesi), 1783 Kırım'ın ilhakı.

Lale Devri'nin Siyasi Bağlamı ve Avrupa'ya Açılım

1718 Pasarofça-1730 Patrona Halil arası Lale Devri tanımı, Sultan III. Ahmed ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın barış odaklı politikası, Avrupa başkentlerine geçici elçi gönderilmesi, Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi'nin 1720 Paris elçiliği ve Paris Sefâretnâmesi'nin Osmanlı modernleşmesine etkisi.

Lale Devri'nde İmar Faaliyetleri, Sanat ve Sosyal Yaşam

Sadâbâd Kasrı (Fontainebleau esinli) ve Kağıthane bahçeleri (Versailles esinli), Çırağan eğlenceleri ve helva sohbetleri, Nedim'in şiirleri ve Levni'nin minyatürleri, İstanbul'da 1726'da 839 çeşide ulaşan lale ticareti, Ortaylı'nın 'Turquerie' vurgusuyla çift yönlü kültürel etkileşim, Lady Mary Wortley Montagu'nun tanıklığı.

Lale Devri'nde Bilimsel, Sosyal ve Askerî Yenilikler

Emecen ve İnalcık'ın Batılılaşma başlangıcı tartışması, çiçek aşısı uygulaması (Lady Montagu'nun mektupları), Tercüme Heyeti, kütüphaneler, Tersane ıslahı ve hendesehane (yeniçeri direnişiyle kapanması), tulumbacılarla ilk itfaiye teşkilatı, çini imalathanesi ve 1741 Yalova kâğıt imalathanesi.

İlk Türk Matbaasının Kuruluşu ve Osmanlı'da Matbaacılığın Gecikmesi

İbrahim Müteferrika ve Mehmed Said Efendi'nin 1727'de kurduğu ilk Türk matbaası, Vesîletü't-Tıbâa risalesi, 1729 Vankulu Lügati (ilk basılan eser), Gutenberg'in 1447 icadı ve İstanbul'daki gayrimüslim matbaaları (1493, 1567, 1627), Acaroğlu ve Berkes'in matbaanın gecikme nedenlerine dair farklı görüşleri (dinî hassasiyet vs. hattatların ekonomik direnişi).

Lale Devri Mimarisinde Barok-Rokoko Etkisi ve Patrona Halil İsyanı

Osmanlı mimarisinde barok-rokoko etkisi (süsleme sanatı olarak, Aydın ve Bağlan'ın değerlendirmesi), Sultan III. Ahmed Çeşmesi ve Has Odası, Avrupa tüketim kültürünün yayılması ve İbrahim Paşa'nın israf sınırlaması, III. Ahmed'in İran Seferi'nin mali yükü, 1730 Patrona Halil İsyanı ve Lale Devri'nin sonu.

1755 Lizbon Depremi: Yıkım ve İdari Müdahale

1 Kasım 1755, ~8,3 büyüklüğünde Lizbon Depremi, ardından yangın ve tsunami (10 bin-100 bin can kaybı), Rahip Charles Davy'nin tanıklığı, Kral I. José'nin Bakan Pombal'a geniş yetki vermesi, asayiş/salgın önleme/barınma tedbirleri, Gaiola Pombalina sismik yapı sistemi, Ticaret Meydanı'nın kurulması, merkezi otoritenin güçlenmesi.

1755 Lizbon Depremi'nin Sosyal ve Ekonomik Etkileri

Basının sansasyonel haberciliği (Halley kuyruklu yıldızı korkusu), %85 yıkım ve inanç krizi, Voltaire'in Candide/Lizbon Felaketi Üzerine Şiir ve Rousseau'nun tepkileri, eğitim reformu ve sismoloji biliminin başlangıcı (Pombal'ın 13 maddelik anketi), Portekiz'in sömürge ticaretindeki konumunun sarsılması (~1.500 milyon livre kayıp), 1761 kraliyet hazinesinin kurulması.

1766 İstanbul Depremi: Yıkım ve İdari Müdahale

22 Mayıs 1766, ~7,5 büyüklüğünde İstanbul Depremi (4-5 bin can kaybı, sekiz ay artçı sarsıntı), Fatih/Bayezid/Şehzadebaşı Camileri ve Kapalıçarşı'nın hasarı, Sultan III. Mustafa'nın tepkisi, Mimarbaşı Halit Efendi'nin hasar tespiti, kâgir bina fermanı, Fatih Camisi'nin Tahir Ağa tarafından yeniden inşası, Lizbon-İstanbul idari müdahale karşılaştırması.

1766 İstanbul Depremi'nin Sosyal ve Ekonomik Etkileri

600-700 bin nüfuslu İstanbul'da konut sıkıntısı, Ermeni şair Minas Ceranyan'ın destansı şiiri, fırın/değirmen yıkımıyla gıda krizi, kadın-çocuk önceliği ve şeyhülislamın dilenci koruma fetvası, 'Allah'ın gazabı' yorumu, hasar dağılımı (%30 cami vb.), ~11.000.000 kuruş zarar, Divan-ı Hümayun'un ek vergisi ve narh uygulaması.

Sanayi Devrimi'nin Ortaya Çıkışını Hazırlayan Koşullar

Rönesans/sömürgecilik zemini, Hobsbawm'ın İngiliz Sanayi Devrimi'nin 'ilk' olma özgüllüğü tezi, Williams'ın sömürge ticaret üçgeni analizi, Hindistan pamuklu kumaş ithal yasağı ve İngiliz korumacılığı, zayıf lonca yapısının girişimciliğe etkisi, sermaye birikiminin bankacılık ve altyapıya yönelmesi.

Tarım Devrimi ve Çitleme Yasaları

İngiltere'de piyasa ekonomisine geçiş, Çitleme Yasaları ile toprak mülkiyetinin yoğunlaşması, Stearns'ın çitleme-işgücü analizi, tarım arazilerinin %30 ve buğday üretiminin %75 artışı, Allen'ın eve iş verme sistemi ve erken sanayileşme analizi, 1500-1750 Avrupa ekonomik faaliyet dağılımı karşılaştırması.

Sanayi Devrimi'ni Başlatan Teknik Buluşlar

1709 Abraham Darby'nin kok kömürü buluşu, 1733 uçan mekik, 1765 Spinning Jenny, 1768 su çerçevesi, 1779 spinning mule, 1712 Newcomen ve 1769 Watt buhar makinesi, Rostow'un üç icat arasındaki bağlantı analizi, buluşların zincirleme darboğaz çözme dinamiği.

Fabrika Sisteminin Doğuşu ve Avrupa'ya Yayılması

El tezgâhı dokumacılığının altın çağı ve sonu, makineli dokuma tezgâhının yayılması, 1784 Henry Cort'un demir üretim yöntemi (İngiltere'nin Avrupa ham demir üretimindeki payının %8,1'den %59,5'e yükselmesi), Kristal Saray ve Eiffel Kulesi, Sanayi Devrimi'nin 1850'lerde Avrupa'ya yayılması.

Ulaşım ve İletişimde Devrim: Demir Yolları, Buharlı Gemiler ve Telgraf

1779 Darby'nin demir köprüsü, 1760-1820 kanal inşaatları, 1804 Trevithick'in ilk buharlı lokomotifi, 1829 Stephenson'ın Rocket'ı, 1830 Liverpool-Manchester hattı, Hobsbawm'ın demir yolu devrimi analizi, 1807 Fulton'ın Clermont gemisi, 1860'larda telgrafın yaygınlaşması.

Nüfus, Kentleşme, Toplumsal Sınıflar ve Tüketim Toplumu

İngiltere'de şehir nüfusunun %15'ten %80'e yükselmesi, aristokrasi-burjuvazi-işçi sınıfı ayrışması, 1863 Londra'da ilk büyük mağaza, Horn'un tüketim toplumu ve 'Çalışkanlık Devrimi' analizi, sınıf yapısının banliyö-gecekondu şeklinde mekânsal ayrışması.

Sanayi Kentlerinde Yaşam Koşulları ve Kamu Yönetiminin Dönüşümü

Gecekondulaşma, kolera salgınları, 1865 Liverpool %40 çocuk ölüm oranı ve 29 yıllık ortalama yaşam süresi, 1843 Birmingham raporu, Aksoy'un kamu yönetiminde merkezileşme ve ulus-devlet analizi, 1863 Londra metrosu ve kentsel iyileştirme, 1830-1840 ekonomik krizler.

Toplumsal Hareketler, İdeolojiler ve Küresel Siyasi Sonuçlar

1811 Ludizm Hareketi, 1838 Chartist Altı Maddelik Halk Bildirgesi, 1848 Devrimleri, Fabrika Yasası ve çocuk işçiliği düzenlemeleri, Marx'ın 1867 Kapital'i ve liberalizmin 'Bırakınız yapsınlar' ilkesi, 1846 Tahıl Yasaları'nın kaldırılması, 1844 merkez bankası, sanayi burjuvazisinin yükselişi ve 1880'ler emperyalizmi.

BİLGİNİ PEKİŞTİR