Türkiye'de Sürdürülebilir Su Yönetiminin Önemi

Su Güvenliği Kavramı

Bir ülkenin içme, kullanma ve tarımsal sulama suyu ile enerji üretimi gibi amaçlar için gerekli miktarda suya erişebilmesi ve suyun olası zararlarından korunabilmesi o ülkenin su güvenliği durumunu ifade eder. Türkiye'de tatlı su kaynakları sınırlıyken nüfus sürekli artmaktadır; sürekli artan su taleplerinin kısıtlı su kaynaklarından karşılanabilme çabası Türkiye'deki su yönetiminin temel sorunlarından biri olup su güvenliği önündeki önemli engellerden biridir. Kişi başına düşen su miktarının her geçen gün azaldığı ülkemizde gerek bugünün gerekse gelecek nesillerin su güvenliği için su kaynaklarının sürdürülebilir bir anlayışla yönetilmesi kaçınılmaz hâle gelmiştir.

Kişi başına düşen su miktarı, ülkelerin su planlamalarında tek başına yeterli bir gösterge değildir; nüfus ve kişi başına düşen su miktarı birbirine yakın olan bir tarım ülkesi ile bir sanayi ülkesi karşılaştırıldığında, tarım sektöründe kullanılan su miktarının sanayi sektörüne göre çok daha fazla olması nedeniyle tarım ülkesinde daha çok su sorunu yaşanması muhtemeldir. Ayrıca kişi başına düşen su hesaplamalarında ülkenin yağışlardan kaynaklanan su varlığının tamamının temiz ve kullanılabilir olduğu varsayılır; oysa birçok su kaynağı çeşitli sebeplerle kirletilmiş ve kullanılamaz durumdadır. Türkiye'de su kaynaklarının kalite sınıflarını belirlemeye yönelik yapılan bir çalışmada 192 farklı noktadan alınan su örneklerinin %56'sının kirlenmiş olduğu tespit edilmiştir.

Gelecek Projeksiyonu

Türkiye için geliştirilen nüfus projeksiyonuna göre nüfusun 2053 yılına kadar sürekli artarak toplam 94 milyona ulaşması ve bu tarihten itibaren tekrar azalması beklenmektedir. Bu dönemde nüfusun artması nedeniyle kişi başına düşen tatlı su miktarının da sürekli azalarak 2053 yılında 1.192 m³'e kadar düşmesi, daha sonra tekrar yükselme eğilimine girmesi öngörülmektedir. Türkiye'nin mevcut su varlığı aynı kalacağı varsayılsa dahi 2053 yılı su yönetimi açısından çok kritik bir döneme işaret etmektedir.

Su Yönetimindeki Temel Sorunlar

Türkiye'de tarımda su kullanımının yüksek miktarda olması, tatlı su kaynaklarının önemli bir kısmının kirlenmiş olması ve nüfusun giderek artması su yönetimi açısından en temel sorunlardır. Su yönetimindeki sorunlardan biri de Türkiye'de büyükşehirlerdeki şebekelerde kayıp kaçak oranlarının ortalama %42 civarında olmasıdır; su kaynaklarının önemli bir bölümünün altyapı yetersizliğinden dolayı şebekelerde kaybedilmesi israfı ciddi oranda artırmaktadır. Sürdürülebilir su yönetiminde karşılaşılan bir başka sorun kontrolsüz göçlerle nüfusun bazı bölgelerde yoğunlaşmasıdır; bu durum İstanbul örneğinde olduğu gibi iklim özelliklerinden ziyade beşerî kaynaklı bölgesel su kıtlığının ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Yağışların en az olduğu ve suya en çok ihtiyaç duyulan yaz döneminde turizm şehirlerinde kontrolsüz su kullanımı da bir sorundur; örneğin Muğla, büyükşehirler içinde günlük kişi başına en yüksek su tüketiminde 383 litre ile ilk sırada gelmektedir.

Türkiye'deki mevcut baraj ve gölet gibi yapıların depolama potansiyeli yüzey sularının depolanmasında yetersizdir; bu nedenle var olan suyun önemli bir bölümü hiç kullanılamadan doğrudan denizlere dökülmekte, artan su talepleri sürekli yeni barajlar inşa edilerek karşılanmaya çalışılmaktadır.

Sürdürülebilir Su Yönetiminin Kapsamı

Su yönetiminde sürdürülebilirlik çok kapsamlı bir süreçtir; mevcut tatlı suyun depolama ve dağıtımı için baraj, gölet ve su kanallarının inşa edilmesi, havzalar arası su transfer projeleri, dağıtım şebekelerindeki kaçakların engellenmesi, kirliliğin önlenmesi, suyun tasarruflu kullanılması gibi birçok konu bu kapsama girmektedir. Bu kapsamlı süreçlerin doğru şekilde yönetilebilmesi; toplumda sosyal, ekonomik ve çevresel sorunlara sürdürülebilir çözümler üretmek için ihtiyaç duyulan teknik bilgi, beceri, değer ve tutumların tümünü ifade eden yeşil becerilerin gelişmişliğiyle doğrudan ilişkilidir.

Özet

• Su güvenliği, bir ülkenin gerekli miktarda suya erişebilmesi ve suyun zararlarından korunabilmesidir; Türkiye'de kısıtlı kaynaklarla artan nüfus talebi arasındaki gerilim su güvenliğinin önündeki temel engeldir; kişi başına su miktarı tek başına yeterli gösterge değildir çünkü kirlenmiş sular (Türkiye'de %56) bu hesaba dâhil edilmemektedir.
• Nüfus projeksiyonuna göre 2053'te 94 milyona ulaşacak nüfusla birlikte kişi başına su miktarının 1.192 m³'e gerilemesi beklenmektedir; bu tarih su yönetimi açısından kritik bir eşik oluşturmaktadır.
• Şebeke kayıp-kaçak oranının %42 olması, kontrolsüz göçle oluşan bölgesel su kıtlığı (İstanbul) ve turizm bölgelerindeki aşırı tüketim (Muğla'da günlük kişi başına 383 litre) su yönetiminin temel sorunlarıdır; sürdürülebilir çözüm baraj/kanal inşası, kaçak önleme, kirlilik kontrolü ve yeşil becerilerin geliştirilmesini kapsar.