İklim Değişikliğiyle Mücadele: Uluslararası Anlaşmalar ve Yeşil Beceriler

Çevre Bilincinin Gelişimi ve IPCC'nin Kuruluşu

Modern anlamda çevre bilinci 1960'lardan sonra gelişmeye başlamış, bu konudaki bilimsel araştırma ve çalışmalar artmıştır. Çevre konusuna odaklanan bilim insanları 1980'li yıllarda küresel iklim değişikliğini bir sorun olarak tartışmaya başlamıştır. Bu sorun kısa sürede birçok ülkenin gündemi arasına girmiş ve 1988 yılında Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ve Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) iş birliğiyle Hükûmetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) kurulmuştur. IPCC; küresel iklim değişikliği konusunda bilimsel, teknik ve sosyoekonomik verileri derlemekte ve hükûmetleri bilgilendirmektedir.

Uluslararası İklim Anlaşmalarının Gelişimi

IPCC'nin 1990 tarihli birinci değerlendirme raporu sonunda iklim değişikliğiyle mücadele için uluslararası bir anlaşmanın gerekliliği ifade edilmiştir. Daha sonra 1992'de devlet başkanları düzeyinde yapılan Rio Dünya Zirvesi'nde Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kabul edilmiştir; sözleşmede iklim değişikliğiyle mücadelede başlıca sorumluluğun devletlere düştüğü vurgulanmaktadır.

Çerçeve sözleşmenin ilke ve hedefleri, 1997'de Japonya'nın Kyoto kentinde imzalanan Kyoto Protokolü ile bağlayıcılık kazanmıştır; Kyoto Protokolü 2020 yılında sonlanmıştır. Fransa'nın Paris şehrinde 2015 yılında imzalanan ve 2016 yılında yürürlüğe giren Paris İklim Anlaşması, 2020 yılından itibaren küresel iklim değişikliğinin etkilerini azaltma ve iklim değişikliğine uyum sağlama konusundaki güncel uluslararası anlaşma olmuştur.

Paris İklim Anlaşması'nın Temel Hedefleri

Paris İklim Anlaşması'nın temel hedefleri arasında insan kaynaklı sera gazı emisyonlarının neden olduğu küresel sıcaklık artışını uzun vadede, sanayileşme öncesi döneme kıyasla 2°C'un altıyla sınırlamak ve mümkünse 1,5°C seviyesinde tutmak ile ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadeleye "ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler" ilkesi çerçevesinde katkıda bulunmalarını sağlamak yer alır. Anlaşmanın öne çıkan unsurları arasında gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere finans kaynağı ve teknoloji transferi sağlaması, katılımcı ülkelerin katkılarını planlaması, iklim eylemlerinin şeffaf raporlanması ve iklim değişikliği eğitimi/farkındalığı konusunda iş birliği yapılması yer almaktadır.

Türkiye'nin Paris Anlaşması Süreci

Türkiye, 2015 yılında Paris Anlaşması'nı kabul etmiş ve 22 Nisan 2016'da anlaşmayı "gelişmekte olan ülke" statüsüyle kabul ettiğini bildirerek imzalamıştır. Anlaşma 2021 yılında hükûmet tarafından onaylanmış ve ülke olarak sera gazı emisyonunun 2030 yılı için %41 azaltılacağı, 2053 yılı için net sıfır emisyona düşürüleceği beyan edilmiştir. Akabinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Türkiye 2024-2030 Ulusal İklim Değişikliği Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanmış ve bu planın uygulanabilmesi için 2025 yılında İklim Kanunu çıkarılmıştır.

Yeşil Beceriler

Küresel iklim değişikliğinin etkilerini azaltma ve iklim değişikliğine uyum sağlama sürecinde çeşitli sektörlerde çalışanlar için yeşil beceriler adı verilen yeni becerilerin geliştirilmesi gereği ortaya çıkmıştır. Yeşil beceriler, insanların sürdürülebilir ve kaynak verimli bir toplum inşa etmek ve desteklemek için ihtiyaç duydukları yetenekler, değerler ve tutumlardır; teknik ve mühendislik, çevre yönetimi, tarım ve gıda üretimi, yeşil girişimcilik, eğitim ve savunuculuk gibi kategorilerdeki birçok yeni beceriyi kapsamaktadır.

Özet

• 1988'de kurulan IPCC'nin çalışmaları, 1992 Rio Zirvesi'nde BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne, 1997 Kyoto Protokolü'ne ve son olarak 2015-2016'da yürürlüğe giren Paris İklim Anlaşması'na uzanan bir uluslararası mücadele sürecini şekillendirmiştir.
• Paris İklim Anlaşması, küresel sıcaklık artışını 2°C'un altında (mümkünse 1,5°C'ta) tutmayı hedefler; Türkiye 2016'da imzalayıp 2021'de onaylamış, 2030 için %41 emisyon azaltımı ve 2053 için net sıfır emisyon taahhüdünde bulunmuş, 2025'te İklim Kanunu çıkarmıştır.
• Yeşil beceriler, sürdürülebilir ve kaynak verimli bir toplum için gereken yetenek/değer/tutumlardır; teknik/mühendislik, çevre yönetimi, tarım, yeşil girişimcilik, eğitim ve savunuculuk gibi alanları kapsar.