Türkiye'de Su Kirliliği ve Bilinçsiz Kullanımdan Kaynaklanan Sorunlar

Su Kaynakları Üzerindeki Baskı

Türkiye, genel olarak yarı kurak iklim şartlarına sahip olması nedeniyle tatlı su varlığı açısından zengin bir ülke değildir. Hızla artan nüfus, sanayileşme, kentleşme ve tarımsal faaliyetler ile sürekli artan su talepleri sınırlı olan mevcut su kaynakları üzerinde büyük baskı oluşturmaktadır. Altyapıdan kaynaklı kayıp kaçakların önlenememesi, kaynaklardan aşırı su çekimleri, tarımda yanlış sulama tekniklerinin uygulanması gibi durumlar suyun gereksiz ve aşırı tüketimine yol açmaktadır. Buna ek olarak sanayi merkezi şehirlerde endüstriyel atıkların arıtılmadan deşarj edilmesi, evsel atıkların kontrolsüz bırakılması, tarımsal faaliyetlerde kullanılan pestisit ve gübrelerin yer altı ve yüzey sularına karışması su kaynaklarında ciddi kirlilik sorununun ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu durum su kaynaklarının kalite olarak bozulmasına ve kullanılamaz hâle gelmesine yol açarak su ve suya bağlı gıda güvenliğini ciddi oranda tehdit etmekte, ekolojik dengeyi bozarak doğal yaşam üzerinde de büyük risk oluşturmaktadır.

Su Kalitesi ve Kirlenme Nedenleri

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Türkiye'deki su kaynaklarının kalite sınıflarını belirlemeye yönelik yapılan çalışmada 331 farklı noktadan alınan su örnekleri üzerinden kalite sınıflaması yapılmış ve alınan numunelerden yalnızca %20'sinin yüksek kalitede (I. sınıf) olduğu görülmüştür (%41'i II. sınıf az kirlenmiş, %39'u III. sınıf kirlenmiş sular).

Bakanlığın Türkiye'deki yer üstü sularından 498 farklı noktadan aldığı numuneler üzerinden yaptığı incelemeye göre yer üstü sularının muhtemel kirlenme nedenleri içerisinde en fazla kirlilik nedenini evsel atık sular oluşturmakta, bunu tarım ve hayvancılık faaliyetleri, evsel katı atıklar ve sanayi kaynaklı atık sular takip etmektedir.

Su Çekimi ve Atık Su Deşarjı

TÜİK verilerine göre 2024 yılında su kaynaklarından toplam 20,3 milyar m³ su çekilmiştir. Öte yandan belediyeler, imalat sanayi iş yerleri, termik santraller, OSB müdürlükleri, maden işletmeleri ve köyler tarafından 2024 yılında doğrudan alıcı ortamlara toplam 17,2 milyar m³ atık su deşarj edilmiştir; bu miktar Yusufeli Barajı'nın 9 katından fazla bir suya karşılık gelmektedir. Türkiye'de su kaynaklarından kişi başına günlük ortalama 255 litre su çekilirken alıcı ortamlara kişi başına ortalama 210 litre atık su deşarj edilmiştir; kullanılan 100 litrelik suyun 85 litresi tekrar atık su olarak alıcı ortamlara geri verilmektedir. Doğrudan alıcı ortamlara deşarj edilen atık suların %75,9'u denizlere, %19,5'i akarsulara, geri kalanı barajlara, foseptiklere, göl/göletlere, araziye ve diğer alıcı ortamlara deşarj edilmektedir.

Özet

• Nüfus artışı, sanayileşme, kentleşme ve yanlış sulama teknikleri Türkiye'nin sınırlı su kaynakları üzerinde büyük baskı oluştururken; arıtılmamış atık deşarjı, kontrolsüz evsel atıklar ve pestisit/gübre kirliliği su kalitesini bozmaktadır.
• Türkiye'deki su kaynaklarının yalnızca %20'si yüksek kalitede (I. sınıf) bulunmuş; yer üstü sularının en büyük kirlenme kaynağı evsel atık sulardır.
• 2024'te 20,3 milyar m³ su çekilirken 17,2 milyar m³ atık su deşarj edilmiştir (kullanılan suyun %85'i); deşarj edilen atık suların %75,9'u doğrudan denizlere verilmektedir.