Misakımillî'nin Kabulü ve Büyük Millet Meclisinin Açılması

Mebusan Meclisi'nin Toplanması

Amasya Görüşmeleri sonucunda Osmanlı Mebusan Meclisi'nin yeniden toplanması kararlaştırılmıştı. Yurt genelinde yapılan seçimlerde Müdafaa-i Hukuk Derneklerinin aday gösterdiği kişiler büyük başarı elde etti. Mustafa Kemal de Erzurum mebusu seçildi. Mustafa Kemal, meclisin İstanbul'da toplanmasının güvenlik açısından tehlikeli olacağını savunmuş, İtilaf Devletleri'nin baskısı altında meclisin bağımsız karar alamayacağını öngörmüştü. Ancak Kanun-i Esasi'ye göre meclisin başkent dışında toplanması mümkün olmadığı için meclis İstanbul'da toplandı. Mustafa Kemal, hakkındaki tutuklama kararı ve güvenlik endişeleri sebebiyle İstanbul'a gitmedi.

Mustafa Kemal, İstanbul'a gidecek olan mebuslarla Ankara'da bir toplantı yaptı. Bu toplantıda onlardan şu isteklerde bulundu: 1. Mecliste "Müdafaa-i Hukuk" adıyla bir grup kurmaları. 2. Kendisini meclis başkanı seçmeleri (Meclis dağıtılırsa başkanı sıfatıyla meclisi Anadolu'da toplayabilmek için). 3. Erzurum ve Sivas Kongrelerinde alınan kararları (Misakımillî) mecliste kabul ettirmeleri.

Mebuslar İstanbul'a gittiklerinde, padişahın ve İtilaf Devletleri'nin baskısı altında kaldılar. Müdafaa-i Hukuk grubu yerine padişaha bağlılık bildiren "Felah-ı Vatan" (Vatanın Kurtuluşu) grubunu kurdular. Mustafa Kemal'i meclis başkanı da seçmediler. Ancak, Mustafa Kemal'in en çok önem verdiği üçüncü isteği gerçekleştirdiler: Misakımillî (Milli Ant) kararlarını kabul ettiler.

Misakımillî (Milli Ant) (28 Ocak 1920)

Osmanlı Mebusan Meclisi'nin gizli bir oturumunda oy birliğiyle kabul edilen Misakımillî, Erzurum ve Sivas Kongrelerinde şekillenen bağımsızlık ilkelerinin meclis tarafından resmileştirilmiş halidir. Millî Mücadele'nin "Kurtuluş Programı"dır.

Misakımillî'nin Önemli Kararları: * Sınırlar: Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığı sırada işgal edilmemiş olan Türk ve Müslüman çoğunluğun yaşadığı topraklar ayrılmaz bir bütündür. (Erzurum Kongresi'ndeki milli sınırlar kavramı kesinleşti.) * Boğazlar: İstanbul ve Marmara Denizi'nin güvenliği sağlandığı takdirde, Boğazların dünya ticaretine açılması konusunda bizimle diğer devletlerin vereceği kararlar geçerli olacaktır. * Azınlıklar: Ülkemizdeki azınlıklara verilecek haklar, komşu ülkelerdeki (Balkanlar vb.) Müslümanlara verilen haklar kadar olacaktır. (Uluslararası eşitlik/Mütekabiliyet ilkesi uygulanmıştır.) * Kapitülasyonlar: Siyasi, adli ve mali gelişmemizi engelleyen her türlü sınırlama (kapitülasyonlar) kesin olarak kaldırılmalıdır. (Ekonomik bağımsızlık yönünde atılan en net adımdır.) * Referandum Kararları: Arap toprakları, Kars-Ardahan-Batum (Elviye-i Selase) ve Batı Trakya'nın geleceği için gerekirse bölge halkının oylamasına (referanduma) başvurulabilir. (Halkın iradesine duyulan güveni gösterir.)

Misakımillî'nin Önemi: Misakımillî ile vatanın sınırları çizilmiş, tam bağımsızlık hedefi (siyasi, ekonomik, adli) dünyaya ilan edilmiştir. Bu kararlar, Millî Mücadele'nin anayasası niteliğindedir. İşgalci devletlere karşı Türk milletinin minimum şartlarını ortaya koyar.

İstanbul'un Resmen İşgali (16 Mart 1920)

Misakımillî kararlarının Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilmesi, İtilaf Devletleri'ni büyük bir hayal kırıklığına uğrattı. İtilaf Devletleri, bu kararların geri alınması için Ali Rıza Paşa Hükûmeti'ne baskı yaptılar, sonuç alamayınca hükûmeti istifaya zorladılar. Salih Paşa Hükûmeti kuruldu ancak o da kararları geri almayı reddedince, İtilaf Devletleri 16 Mart 1920'de İstanbul'u resmen işgal ettiler.

İşgal kuvvetleri: * Meclis-i Mebusan'ı bastılar, * Milletvekillerini ve aydınları tutuklayarak Malta Adası'na sürgüne gönderdiler, * Resmi binalara ve karakollara el koydular (Şehzadebaşı Karakolu'nda Türk askerlerini şehit ettiler).

İstanbul'un işgali üzerine Osmanlı Mebusan Meclisi çalışmalarına ara vermek (kapanmak) zorunda kaldı. Bu durum, Osmanlı Devleti'nde milli iradenin yok edildiğini ve devlet merkezinin işgal altında olduğunu gösterdi.

Mustafa Kemal'in İşgale Karşı Aldığı Önlemler: Mustafa Kemal, İstanbul'un işgalini Manastırlı Hamdi Bey'in çektiği telgrafla öğrendi. Derhal harekete geçerek şu tedbirleri aldı: 1. İstanbul ile her türlü haberleşme kesildi. 2. Anadolu'daki İtilaf Devletleri subayları tutuklandı (Malta sürgünlerine misilleme olarak). 3. İstanbul'dan Anadolu'ya düşman askerlerinin sevkini engellemek için Geyve ve Ulukışla demiryolları tahrip edildi. 4. Anadolu'daki tüm resmi gelirlerin (vergi vs.) İstanbul'a gönderilmesi yasaklandı.

İstanbul'un işgali ve meclisin dağıtılması, Mustafa Kemal'in "Meclis Anadolu'da toplanmalıdır" düşüncesinde ne kadar haklı olduğunu (ilerigörüşlülüğünü) kanıtlamıştır. Bu durum, Ankara'da yeni ve bağımsız bir meclisin açılmasına meşru bir zemin hazırlamıştır.

Büyük Millet Meclisi'nin Açılması (23 Nisan 1920)

Mustafa Kemal, meclisin dağıtılması üzerine 19 Mart 1920'de yayımladığı bir genelge ile Ankara'da olağanüstü yetkilere sahip bir meclisin toplanacağını duyurdu. Yapılan yeni seçimlerle belirlenen milletvekilleri ve İstanbul'dan kaçabilen eski mebusların katılımıyla 23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi (BMM) dualarla açıldı.

BMM'nin Özellikleri: * Kurucu Meclistir: Yeni bir devlet kurmuş, anayasa (Teşkilat-ı Esasiye) hazırlamıştır. * Milli Meclistir: Üyelerinin tamamı Türk'tür, azınlıklara yer verilmemiştir. * Olağanüstü Meclistir: Yasama ve yürütme yetkilerini kendinde toplamış, hızlı karar almak için İstiklal Mahkemelerini kurarak yargı yetkisini de kullanmıştır (Güçler Birliği ilkesi). * İhtilalci Meclistir: İstanbul Hükûmeti'ni ve İtilaf Devletleri'ni yok sayarak yeni bir düzen kurmuştur.

Mustafa Kemal'in 24 Nisan Önergesi: Meclisin açılmasından bir gün sonra, meclis başkanı seçilen Mustafa Kemal tarafından sunulan ve kabul edilen önergenin maddeleri BMM'nin temel çalışma prensiplerini oluşturmuştur: 1. "Hükûmet kurmak zorunludur." (Yeni bir devletin habercisidir.) 2. "Geçici olarak bir hükümet başkanı tanımak veya padişah vekili atamak doğru değildir." (Meclisin bağımsızlığı ve kalıcılığı vurgulanmıştır.) 3. "Büyük Millet Meclisi'nin üstünde bir güç yoktur." (İstanbul Hükûmeti yok sayılmış, milli egemenlik tam olarak gerçekleştirilmiştir.) 4. "Meclis yasama ve yürütme yetkilerini kendinde toplar (Güçler Birliği)." (Savaş koşullarında hızlı karar alıp uygulayabilmek için bu sistem benimsenmiştir.) 5. "Meclisten seçilecek ve vekil olarak görevlendirilecek bir kurul, hükümet işlerine bakar. Meclis başkanı, bu kurulun da başkanıdır." (Meclis Hükûmeti Sistemi uygulanmıştır.) 6. "Padişah ve Halife, baskıdan kurtulduğu zaman meclisin düzenleyeceği kanunlar çerçevesinde durumunu alır." (Milli birlik ve beraberliği bozmamak, saltanat yanlılarının tepkisini çekmemek için bu madde eklenmiştir.)

BMM'nin açılmasıyla birlikte yeni Türk Devleti'nin temelleri atılmış, "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesi resmen devlet yönetimine hakim olmuştur.