Diabetes Mellitus (Şeker Hastalığı): Tip 1 ve Tip 2

Diabetes Mellitus Nedir?

Diabetes mellitus, insülin salgısının yokluğu ya da dokuların insüline duyarlılığındaki azalma sonucu karbohidrat, yağ ve protein metabolizmasının bozulmasını içeren bir sendromdur. Homeostazinin sağlanamadığı durumlarda ortaya çıkabilecek sağlık problemlerinin en önemli örneklerinden biridir; kan glikoz düzeyinin dengede tutulamaması, vücudun birçok sisteminde ciddi sorunlara yol açar. Bu sendromun iki temel tipi bulunur.

Sağlıklı Bireyde İnsülin Mekanizması

Sağlıklı bireylerde pankreas insülin üretir. İnsülin kan dolaşımına geçer ve hücre yüzeyindeki insülin reseptörlerine bağlanır. Bu bağlanma ile glikoz kanalları açılır ve glikoz hücre zarından içeri girerek enerji üretiminde kullanılır. Bu mekanizma, kan glikoz düzeyinin dar bir aralıkta tutulmasını sağlayan homeostatik bir süreçtir.

Tip 1 Diyabet

Tip 1 diyabet, insülin salgısının tamamen yokluğuna bağlı olarak gelişen ve bu nedenle insüline bağımlı diabetes mellitus olarak adlandırılan tiptir. Tip 1 diyabette pankreas yeterli insülin üretemez. Bu nedenle kanda glikoz bulunmasına rağmen insülin yeterli düzeyde olmadığı için glikoz kanalları kapalı kalır ve glikoz hücre içine giremez; glikoz kanda birikirken hücreler enerji kaynağından yoksun kalır.

Tip 2 Diyabet

Tip 2 diyabet, hedef dokuların insülinin metabolik etkilerine karşı duyarlılıklarının azalmasıyla gelişen ve insüline bağımlı olmayan diabetes mellitus olarak bilinen tiptir. Tip 2 diyabette bu azalmış yanıta insülin direnci adı verilir. Tip 2 diyabette pankreas insülin üretir ancak hücreler insüline karşı direnç geliştirmiştir; insülin reseptörleri düzgün çalışmaz, insülin reseptörlerinin sayısı azalmıştır veya üretilen insülin kalitesi düşüktür. Bu durum glikoz kanallarının yeterince açılamamasına ve glikozun hücre içine girmekte zorlanmasına neden olur.

İnsülin Kullanımının Önemi

Tip 1 diyabet hastası bir kişi yemek yedikten sonra kan glikoz düzeyi hızla yükselir; kullandığı insülin iğnesinden sonra kan glikoz düzeyi normal aralığa iner. Hasta yemek yedikten sonra insülin iğnesi kullanmadığında kanda glikoz birikmeye devam eder ve hücreler enerji ihtiyacını karşılayamaz; bu durum vücutta ciddi homeostatik düzensizliklere (kan glikoz düzeyinin sürekli yüksek kalması, hücrelerin enerji açığı yaşaması, uzun vadede damar ve organ hasarı) yol açabilir. Bu nedenle diyabet, insülin mekanizmasının homeostazideki merkezî rolünü açıkça gösteren bir örnektir.

Özet

• Diabetes mellitus, insülin yokluğu veya dokuların insüline duyarsızlığı sonucu karbohidrat, yağ ve protein metabolizmasının bozulduğu bir sendromdur.
• Sağlıklı bireyde pankreastan salgılanan insülin, hücre yüzeyindeki reseptörlere bağlanarak glikoz kanallarını açar ve glikozun hücreye girmesini sağlar.
• Tip 1 diyabette pankreas yeterli insülin üretemediği için glikoz kanalları kapalı kalır; tip 2 diyabette pankreas insülin üretir ancak hücreler insülin direnci geliştirdiği için glikoz kanalları yeterince açılamaz.
• Tip 1 diyabet hastaları insülin iğnesi kullanmadığında kan glikoz düzeyi yüksek kalır ve hücreler enerji ihtiyacını karşılayamaz; bu, homeostazinin bozulmasına örnektir.