Eğitim ve Kültür Alanında Yapılan İnkılaplar

Bir milletin gerçek bağımsızlığı, sadece savaş meydanlarında kazanılan askerî zaferlerle değil, aynı zamanda cehalete karşı kazanılacak eğitim ve kültür zaferleriyle de mümkündür. Mustafa Kemal Atatürk, Kurtuluş Savaşı'nın en zorlu günlerinde (Sakarya Savaşı öncesinde) Maarif (Eğitim) Kongresi'ni toplayarak eğitime verdiği önemi göstermişti. Askerî zaferlerin ardından asıl mücadelenin eğitim, bilim ve kültür alanında verileceğine inanan Atatürk, Türkiye'yi çağdaş medeniyetler seviyesinin üzerine çıkarma hedefine ancak fikri hür, vicdanı hür nesiller yetiştirmekle ulaşılabileceğini biliyordu.

Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde eğitim sisteminde büyük bir ikilik (çatışma) hakimdi. Bir yanda geleneksel dini eğitim veren medreseler, diğer yanda Batı tarzında modern eğitim veren okullar (mektepler) ve bunların yanında azınlıklara ile yabancılara ait okullar bulunuyordu. Her okul türü kendi kültürüne, inancına ve amacına göre insan yetiştiriyordu. Bu durum, toplumda kültür birliğinin bozulmasına, farklı düşünce yapısına sahip nesillerin çatışmasına neden oluyordu. Yeni kurulan Cumhuriyet, bu dağınık ve ikilik yaratan sistemi sonlandırarak millî, çağdaş, laik ve bilimsel bir eğitim sistemi kurmak zorundaydı.

1. Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) Kanunu (3 Mart 1924)

Eğitimdeki ikiliği ve karmaşayı sona erdiren en önemli adım, 3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) Kanunu'dur.

Bu kanun ile: - Ülke içindeki bütün okullar (medreseler, azınlık okulları, yabancı okullar ve modern mektepler) Millî Eğitim Bakanlığına (Maarif Vekaletine) bağlanmıştır. - Eğitim kurumları devletin denetimine alınmış ve böylece "eğitimde birlik" sağlanmıştır. - Medreseler kısa bir süre sonra kapatılarak (laikleşme adımı) eğitimin laik ve çağdaş temeller üzerine inşa edilmesi sağlanmıştır. - Yabancı okulların dini ve siyasi propaganda yapmaları yasaklanmış, Türk dili, tarihi ve coğrafyası derslerinin Türk öğretmenler tarafından okutulması zorunluluğu getirilmiştir. Bu durum, Türkiye'nin içişlerine karışılmasını engellediği için bağımsızlığımızı (Milliyetçilik) güçlendirmiştir.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu sayesinde, toplumdaki kültürel çatışmaların önüne geçilmiş, millî bilince sahip, çağdaş bilimi rehber edinen yeni bir neslin yetiştirilmesi hedeflenmiştir. Bu yasa, hem Laiklik hem de Milliyetçilik ilkeleriyle doğrudan ilgilidir.

2. Harf İnkılabı (1 Kasım 1928) ve Millet Mekteplerinin Açılması

Osmanlı döneminde Türkçenin yazımında Arap alfabesi kullanılıyordu. Ancak Arap alfabesi, Türkçenin ses yapısına uygun değildi. Türkçedeki sekiz ünlü sese karşılık Arap alfabesinde sadece üç ünlü harf vardı. Bu durum okuma ve yazmanın öğrenilmesini zorlaştırıyor, halkın büyük çoğunluğunun cahil kalmasına neden oluyordu. Batı ile ilişkilerin geliştirilmesi ve okuryazar oranının hızla artırılması için yeni bir alfabeye ihtiyaç vardı.

Bu nedenle, Türkçenin ses yapısına en uygun olan Latin alfabesi temeline dayanan yeni Türk alfabesi, 1 Kasım 1928'de kabul edildi.

Harf inkılabının ardından yeni harfleri halka öğretmek ve okuryazar oranını artırmak amacıyla okuma yazma seferberliği başlatıldı. Bu amaçla 1 Ocak 1929'da Millet Mektepleri açıldı. Millet Mektepleri sayesinde yurdun dört bir yanındaki yetişkinlere okuma yazma öğretildi ve eğitim seviyesi hızla yükseltildi. Mustafa Kemal Atatürk, bizzat kara tahta başına geçerek yeni harfleri halka öğrettiği için kendisine 24 Kasım 1928'de "Başöğretmen" unvanı verilmiştir. (Günümüzde 24 Kasım Öğretmenler Günü olarak kutlanmaktadır.)

3. Türk Tarih Kurumu (15 Nisan 1931)

Osmanlı Devleti'nde tarih anlayışı genellikle İslam tarihi ve Osmanlı hanedanının tarihi üzerine kuruluydu. Türklerin Orta Asya'daki köklü tarihi ve dünya medeniyetine katkıları yeterince araştırılmıyor ve öğretilmiyordu. Ayrıca Avrupalıların Türkler hakkında yazdığı asılsız ve önyargılı (örneğin Türklerin sarı ırktan geldiği, medeniyetsiz olduğu gibi) iddialar çürütülmeliydi.

Atatürk, Türk tarihinin İslamiyet öncesi dönemden itibaren bilimsel bir şekilde araştırılması, Türk milletinin dünya medeniyetine katkılarının ortaya çıkarılması ve genç nesillere millî bir tarih bilinci aşılanması amacıyla 1931 yılında Türk Tarihi Tetkik Cemiyetini (Türk Tarih Kurumu) kurdurdu.

Bu kurumun yaptığı bilimsel araştırmalar sayesinde, Türklerin dünya tarihine yön veren köklü ve medeni bir millet olduğu kanıtlanmış, Türk milletinin kendine olan güveni artmıştır. Bu çalışma, doğrudan Atatürk'ün Milliyetçilik ilkesinin bir sonucudur.

4. Türk Dil Kurumu (12 Temmuz 1932)

Osmanlı aydınları, Türkçe, Arapça ve Farsça kelimelerden oluşan karmaşık bir dil olan Osmanlıca'yı kullanıyordu. Halkın konuştuğu sade Türkçe ile aydınların yazdığı dil arasında uçurum vardı. Türkçeyi yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarmak, zenginliğini ortaya çıkarmak, bilim ve sanat dili haline getirmek gerekiyordu.

Atatürk'ün talimatıyla 1932 yılında Türk Dili Tetkik Cemiyeti (Türk Dil Kurumu) kuruldu. Kurumun temel amaçları; Türkçeyi sadeleştirmek, halk dili ile aydın dili arasındaki farkı ortadan kaldırmak, yabancı kelimelerin yerine Türkçe karşılıklar bulmak ve Türkçenin bir bilim dili olmasını sağlamaktı. Türk Dil Kurumu'nun kurulması da yine Milliyetçilik ilkesi kapsamında atılan en önemli adımlardan biridir. Atatürk'ün vefatından önce mirasının bir kısmını Türk Tarih ve Türk Dil kurumlarına bırakması, bu kurumlara ve millî kültüre verdiği önemin en büyük kanıtıdır.

5. Üniversite Reformu (1933)

Çağdaş bir eğitim ve bilim anlayışının yerleşmesi için yükseköğretimin de yenilenmesi gerekiyordu. O dönemdeki tek üniversite olan Darülfünun, bilimsel araştırmalardan uzak kalmış ve inkılaplara ayak uyduramamıştı. Atatürk, İsviçreli Profesör Albert Malche'yi (Malş) Türkiye'ye davet ederek bir rapor hazırlattı. Bu rapor doğrultusunda 1933 yılında Darülfünun kapatılarak yerine çağdaş bilimsel esaslara dayalı İstanbul Üniversitesi kuruldu. Bu dönemde Nazi Almanya'sından kaçan birçok bilim insanı Türkiye'ye gelerek üniversitelerde görev almış ve Türk yükseköğretiminin gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. Ankara'da da Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Hukuk Mektebi, Ziraat Enstitüsü gibi yeni yükseköğretim kurumları açılmıştır.

6. Güzel Sanatlar ve Spordaki Gelişmeler

Atatürk, "Sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından biri kopmuş demektir." sözüyle sanata verdiği önemi göstermiştir. Resim, heykel, müzik ve tiyatro gibi alanlarda Batı tarzı modern sanat kurumları açılmıştır. Ankara'da Musiki Muallim Mektebi (Müzik Öğretmen Okulu) açılmış, resim ve heykel alanında yetenekli gençler eğitim için Avrupa'ya gönderilmiştir. Osmanlı'daki Darülbedayi, İstanbul Şehir Tiyatroları'na dönüştürülmüştür. Ayrıca spora da büyük önem verilmiş, Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı kurularak sporun kurumsallaşması sağlanmıştır.