12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı: Millî Edebiyat Anlayışını Yansıtan Şiir

Türk edebiyatında "Millî Edebiyat" akımı, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı'nın yarattığı siyasi iklimde, 1911 yılında Selanik'te çıkarılan "Genç Kalemler" dergisi (Ömer Seyfettin, Ali Canip Yöntem ve Ziya Gökalp öncülüğünde) ile teorik çerçevesine kavuşmuştur. Bu dönemde başlayan "dilde sadeleşme", "hece ölçüsünü kullanma" ve "yerli, millî konulara yönelme" çabaları, Cumhuriyet'in ilanıyla (1923) devletin de resmi kültür politikasıyla uyumlu hale gelmiş ve "Millî Edebiyat Anlayışını Yansıtan Şiir" adıyla, Cumhuriyet'in ilk yıllarında da gücünü artırarak devam etmiştir. Cumhuriyet dönemi millî edebiyat anlayışı, Anadolu'yu, Anadolu insanını, Kurtuluş Savaşı'nın kahramanlıklarını ve Atatürk inkılaplarını coşkulu bir dille yücelten bir "Memleketçi Edebiyat" hüviyetine bürünmüştür.

Millî Edebiyat Anlayışını Yansıtan Şiirin Özellikleri

Tanzimat'tan Servet-i Fünun'a kadar Türk aydınının yüzü daha çok İstanbul'a ve Batı'ya dönüktü. Millî Edebiyat anlayışı ile beraber Türk edebiyatı coğrafi ve kültürel bir kırılma yaşayarak yüzünü Anadolu'ya, köylüye, Türk tarihinin köklerine ve halk kültürüne çevirmiştir. Bu dönemin belirgin özellikleri şunlardır:

1. Ölçü ve Biçim: Yüzyıllardır yüksek zümre edebiyatında (Divan şiirinde) kullanılan aruz ölçüsü "millî olmadığı" gerekçesiyle reddedilmiş, Türklerin öz ölçüsü olan "Hece Ölçüsü" şiirin temel vezni kabul edilmiştir. Şiirlerde halk edebiyatı nazım biçimleri (koşma, semai, türkü vb.) modernleştirilerek kullanılmış, dörtlük geleneği canlandırılmıştır.
2. Dil ve Anlatım: "Yeni Lisan" hareketinin kurallarına sıkı sıkıya bağlı kalınmıştır. Arapça ve Farsça tamlamalar, ağır ve ağdalı kelimeler şiirden atılmış; halkın konuştuğu yaşayan, sade ve anlaşılır İstanbul Türkçesi şiir dili haline getirilmiştir.
3. Temalar (Memleketçilik): Yurt sevgisi, Anadolu'nun doğal güzellikleri (dağlar, köyler, ırmaklar), Anadolu insanının fedakârlığı ve yoksulluğu, Kurtuluş Savaşı destanları, millî tarih bilinci, Türklük mefkûresi, Atatürk ve Cumhuriyet devrimleri şiirlerin ana eksenini oluşturur. Bu dönem şiirine derin bir iyimserlik, memleket aşkı ve "yapıcılık" ruhu hakimdir.
4. Folklor ve Gelenekten Beslenme: Halk masalları, efsaneler, destanlar, türküler, Karacaoğlan, Yunus Emre gibi halk âşıklarının söyleyiş özellikleri bu dönemin şairleri tarafından adeta bir hazine gibi kullanılmış; şiirde yerel motiflere (kilim, bağlama, kağnı, çoban) sıkça yer verilmiştir.

Önemli Şairler ve Temsilciler

Cumhuriyet döneminde Millî Edebiyat anlayışını yansıtan şairler hem Beş Hececiler gibi gruplar içinde hem de bağımsız şahsiyetler olarak önemli eserler vermişlerdir.

Beş Hececiler

Milli Edebiyat akımının en bilinen şiir topluluğudur. Şiire aruzla başlayıp Ziya Gökalp'in etkisiyle heceye geçen beş şairden oluşur: * Faruk Nafiz Çamlıbel: Grubun en yetenekli ve en meşhur ismidir. Memleketçi şiirin manifestosu sayılan "Sanat" adlı şiirinde Anadolu'nun sanat kaynaklarının Batı'ya göre ne kadar zengin olduğunu haykırır. "Han Duvarları", "Çoban Çeşmesi" ve "Dinle Neyden" gibi eserleriyle Anadolu coğrafyasını ve halkın dertlerini romantik-realist bir çizgide olağanüstü bir başarıyla resmetmiştir. * Orhon Seyfi Orhon: Şiirlerinde daha çok kişisel duyguları, aşkı ve hüznü sade bir dille yazmış; "Fırtına ve Kar", "Peri Kızı ile Çoban Hikâyesi" gibi masalsı unsurlar barındıran eserler vermiştir. * Enis Behiç Koryürek: Kahramanlık, denizcilik tarihi ("Eski Korsan Hikâyeleri") ve milli destanlar üzerine yazdığı coşkulu hece şiirleriyle tanınır. "Miras" ve "Güneşin Ölümü" önemli eserlerindendir. * Halit Fahri Ozansoy: Edebiyatımızda "Aruza Veda" adlı meşhur şiiriyle tanınır. Bu şiiriyle aruz ölçüsünü bir daha kullanmamak üzere bırakmış, melankolik ve duygulu hece şiirleri yazmıştır ("Rüya", "Cenk Duyguları"). * Yusuf Ziya Ortaç: Hece vezniyle başarılı şiirler ("Akından Akına") yazmasının yanında mizahi yönüyle "Akbaba" dergisini çıkararak Türk mizah tarihine de damga vurmuştur.

Ahmet Kutsi Tecer (1901 - 1967)

Anadolu folklörünü ve halk edebiyatını bilimsel olarak inceleyen, Âşık Veysel'i keşfederek Türkiye'ye tanıtan çok önemli bir şahsiyettir. Şiirlerinde memleket sevgisini, köy hayatını, halkın geleneklerini gösterişten uzak, son derece samimi ve lirik bir dille anlatmıştır. "Orda Bir Köy Var Uzakta" ve "Neredesin" şiirleri halk arasında ezbere bilinir, adeta birer türkü formuna ulaşmıştır.

Kemalettin Kamu (1901 - 1948)

Edebiyatımızda "Gurbet Şairi" olarak tanınır. İşgal yıllarının acılarını, kimsesizliği ve vatan hasretini "Gurbet", "Bingöl Çobanlarına" ve "İzmir'e Doğru" gibi lirik başyapıtlarında işlemiştir. Şiirlerinde yalnızlık duygusu ile memleket sevgisi iç içe geçmiştir. Pastoral (doğa) şiirinin en güzel örneklerini hece ölçüsüyle kaleme almıştır.

Arif Nihat Asya (1904 - 1975)

Türk edebiyatının "Bayrak Şairi"dir. "Bayrak", "Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor", "Fetih Marşı" ve "Dua" şiirleriyle milli, tarihi ve dini duyguları eşsiz bir coşku (hamaset) ve hitabet gücüyle dile getirmiştir. Hece ve aruzu ustalıkla kullanmasının yanı sıra, modern serbest şiiri ve rubai nazım şeklini de ustaca denemiştir. Türklük bilinci ve İslamiyet sevgisi onun şiirinin iki ana kanadıdır.

Orhan Şaik Gökyay ve Zeki Ömer Defne

Orhan Şaik Gökyay, ünlü "Bu Vatan Kimin?" şiiriyle destansı-epik şiirin şaheserlerinden birini yaratmıştır. Kendini edebiyat tarihi araştırmalarına, Dede Korkut gibi milli kaynakları incelemeye adamıştır. Zeki Ömer Defne ise "Ziller Çalacak", "Ilgaz" gibi şiirleriyle, Anadolu coğrafyasının doğal güzelliklerini son derece zarif, folklorik ve yumuşak bir İstanbul Türkçesiyle resmetmiş; halkın içinden süzülen güzellikleri modern bir duyuşla edebiyata kazandırmıştır.

Sonuç itibarıyla, Millî Edebiyat anlayışını yansıtan şiir; Cumhuriyet'in kuruluş aşamasında yeni bir ulus kimliğinin inşasında sanat yoluyla çok büyük bir görev üstlenmiş; Türk edebiyatını sarayın ve seçkinlerin dar çevresinden çıkarıp gerçek kaynağına, Anadolu'ya ve halka ulaştırmayı başarmış tarihi bir köprüdür.