Millî Mücadele'nin Sona Ermesi ve Lozan Barış Konferansı

Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922)

Büyük Taarruz'un kesin zaferle sonuçlanması ve Batı Anadolu'nun Yunanlılardan temizlenmesinin ardından, Türk ordusu yönünü Marmara'ya (Boğazlar) ve henüz işgal altında olan Doğu Trakya ile İstanbul'a çevirdi. Türk ordusunun Çanakkale boğazına dayanması üzerine İngiltere (Müttefikleri Fransa ve İtalya'nın kendisini yalnız bırakması nedeniyle) barış istemek zorunda kaldı.

Bursa'nın Mudanya kasabasında toplanan konferansa Türkiye'yi temsilen Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa katıldı. İngiltere, Fransa ve İtalya temsilcileri doğrudan masada yer alırken; Yunanistan temsilcisi (General Mazarakis) masaya oturmaya cesaret edememiş, görüşmeleri İngiliz gemisinden takip etmiştir. Zorlu geçen görüşmelerin ardından 11 Ekim 1922'de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı.

Önemli Maddeleri ve Sonuçları: - Türk ve Yunan kuvvetleri arasındaki silahlı çatışmalar sona erecektir. (Millî Mücadele'nin askerî safhası bitti, diplomatik/siyasi safhası başladı). - Yunanlılar Doğu Trakya'yı (Meriç Nehri sınır olmak üzere) 15 gün içinde boşaltacak ve bölge TBMM hükûmetine teslim edilecektir. (Doğu Trakya savaşılmadan, diplomasi yoluyla kurtarılmıştır). - İstanbul ve Boğazların yönetimi TBMM'ye bırakılacaktır. (Ancak İtilaf güçleri barış antlaşması imzalanana kadar İstanbul'da kalmaya devam edecektir). (İstanbul'un TBMM'ye bırakılmasıyla, Osmanlı Devleti hukuken sona ermiştir).

Lozan Barış Konferansı ve Antlaşması (24 Temmuz 1923)

Mudanya'dan sonra sıra kesin barış antlaşmasına gelmişti. İtilaf Devletleri konferansın tarafsız bir ülke olan İsviçre'nin Lozan (Lausanne) kentinde toplanmasına karar verdiler. Konferansa TBMM heyeti adına Başdelege olarak İsmet Paşa (İnönü) atandı (Mudanya'daki başarısı ve dış siyasetteki dik duruşu etkili olmuştur). Heyette Rıza Nur ve Hasan Saka da yer aldı. Mustafa Kemal, İsmet Paşa'dan iki konuda kesinlikle taviz vermemesini istemiştir: 1. Ermeni Yurdu (Doğu'da bir Ermeni devleti kurulmasına asla izin verilmeyecek) 2. Kapitülasyonlar (Ekonomik bağımsızlığımızı yok eden bu ayrıcalıklar kesin olarak kaldırılacak)

Konferansın Kesintiye Uğraması: Konferans 20 Kasım 1922'de başladı. Ancak Osmanlı'dan kalan borçlar, kapitülasyonlar, Musul sorunu ve Boğazlar meselesinde büyük tartışmalar yaşandı. İtilaf Devletleri (özellikle İngiltere, Lord Curzon), Türkiye'ye Sevr'in hafifletilmiş bir hâlini kabul ettirmeye çalışıyordu. İsmet Paşa'nın "Biz buraya Mondros'tan değil, Mudanya'dan geldik! Çok kan akıttık, bütün uygar milletler gibi hürriyet ve bağımsızlık istiyoruz" çıkışı tarihe geçmiştir. Taviz verilmemesi üzerine 4 Şubat 1923'te görüşmeler koptu ve savaş ihtimali yeniden belirdi (TBMM ordularına teyakkuz emri verdi).

Ancak İngiltere'nin yeni bir savaşı göze alamaması ve tarafların ılımlı adımları sonucunda görüşmeler Nisan 1923'te yeniden başladı ve nihayet 24 Temmuz 1923'te Lozan Barış Antlaşması imzalandı.

Lozan Barış Antlaşması'nın Önemli Kararları

• Sınırlar:
• Yunanistan Sınırı: Meriç Nehri sınır kabul edildi. Karaağaç bölgesi, Yunanistan'dan savaş tazminatı olarak alındı.
• Suriye Sınırı: 1921 Ankara Antlaşması esas alındı (Hatay Fransa mandasındaki Suriye'de kaldı - Lozan'da çözülemeyen/aleyhimize çözülen konulardan biri).

• Irak Sınırı: İngiltere ile yaşanan Musul petrol bölgesindeki anlaşmazlık çözülemedi. Lozan sonrası 9 ay içinde iki devlet arasında yapılacak ikili görüşmelere bırakıldı (Lozan'da çözülemeyen tek konudur).

• Boğazlar: Boğazların yönetimi, başkanı Türk olan uluslararası bir Boğazlar Komisyonu'na bırakıldı. Boğazların iki yakası askerden ve silahtan arındırılacaktı (Bu madde egemenlik haklarımızı zedeliyordu, 1936 Montrö ile düzeltilmiştir).

• Kapitülasyonlar ve Duyun-u Umumiye: Kapitülasyonlar bütün sonuçlarıyla birlikte kesin olarak kaldırıldı. Duyun-u Umumiye (Genel Borçlar) idaresi kaldırıldı. Osmanlı borçları, Osmanlı'dan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı. Türkiye kendi payına düşen borcu kağıt para (Fransız frangı) ve taksitler hâlinde ödemeyi kabul etti. (Ekonomik bağımsızlık sağlanmıştır).

• Azınlıklar ve Nüfus Mübadelesi: Türkiye'deki tüm azınlıklar (Rum, Ermeni, Yahudi) Türk vatandaşı sayıldı. Böylece Avrupalı devletlerin iç işlerimize karışması engellendi. Ayrıca Türkiye'deki Rumlar ile Yunanistan'daki Türklerin karşılıklı olarak yer değiştirmesi (Mübadele) kararlaştırıldı. Sadece İstanbul'daki Rumlar ve Batı Trakya'daki Türkler bu değişimin dışında tutuldu (Yerleşik - Etabli sayıldılar).

• Patrikhanenin Durumu: Fener Rum Patrikhanesi'nin siyasi yetkilerinden arındırılarak sadece dinî bir kurum olarak İstanbul'da kalmasına karar verildi.

Lozan'ın Tarihi Önemi: Lozan Barış Antlaşması, Sevr Antlaşması'nı tarihin çöplüğüne atan, Yeni Türk Devleti'nin (Türkiye'nin) bağımsızlığını ve Misak-ı Millî'yi tüm dünyaya resmen onaylatan belgedir. I. Dünya Savaşı'nı bitiren antlaşmalar içinde günümüzde hâlâ geçerliliğini koruyan tek antlaşmadır (Barışı kalıcı kıldığı için). Sömürge altındaki diğer Doğu milletlerine de bağımsızlık mücadelesi için ilham kaynağı olmuştur.