Sürdürülebilirlik Kavramı ve Sürdürülebilir Tarım

Sürdürülebilirlik Kavramı

Nüfusun artışı, toprak verimliliğinin azalması, su kaynaklarının tükenmesi, biyoçeşitliliğin azalması gibi sorunlar birçok alanda sürdürülebilirlik uygulamalarının geliştirilmesini zorunlu kılmıştır. Sürdürülebilirlik, en genel anlamıyla bir varlığın, kaynağın ya da sürecin uzun vadede devamlılığını sağlayabilme yeteneğidir. BM'nin 1987 yılında yayımladığı "Ortak Geleceğimiz" raporu sürdürülebilirlik kavramını dünyaya tanıtmış ve "İnsanlık, doğanın gelecek nesillerin gereksinimlerine yanıt verme yeteneğini tehlikeye atmadan güncel ihtiyaçlarını karşılayabilir." ifadesiyle tanımlamıştır.

Sürdürülebilir Tarım ve Tarımın Teknolojik Evrimi

Bu bağlamda ortaya çıkan sürdürülebilir tarım; tarımsal üretimin devamlılığını sağlarken doğal kaynakların korunmasını, çevreye verilen zararın en aza indirilmesini ve gelecek kuşakların ihtiyaçlarının gözetilmesini amaçlamaktadır. Sürdürülebilir tarım uygulamaları arasında organik tarım, hidroponik (topraksız tarım), agrivoltaik (güneş enerjisinden elektrik üretilen alanda yapılan tarım), akuaponik (balık/karides yetiştirilen alanlarla topraksız tarımın birleşimi) ve dikey tarım yer alır.

Tarım sektörü tarih boyunca dört aşamalı bir teknolojik dönüşüm geçirmiştir: Tarım 1.0 (MÖ 10.000 - 18. yüzyıl sonları), insan ve hayvan gücüne dayalı üretim, basit el aletleri, yerel tüketim için tarım ve basit sulama yöntemleriyle karakterizedir. Tarım 2.0 (18. yüzyıl - 20. yüzyıl başı), sanayi devrimleriyle tarımda makineleşmeyi, gübre ve tarım ilaçlarının kullanımını, bilimsel yöntemlerin tarıma uygulanmasını getirmiştir. Tarım 3.0 (20. yüzyıl ortası - 21. yüzyıl başı), traktör ve biçerdöver gibi makineler, gelişmiş sulama sistemleri, kimyasal gübre/pestisitler ve yüksek verimli tohumlarla verim odaklı modern tarımı temsil eder. Tarım 4.0 (21. yüzyıl başı - günümüz) ise hassas tarım uygulamaları, uydu/GPS/drone/sensör teknolojileri, büyük veri ve yapay zekâ desteği, nesnelerin interneti (IoT), dikey tarım ve hidroponik sistemlerle tanımlanır.

Sürdürülebilir Tarımın Üç Ölçütü

Çevresel, ekonomik ve sosyal ölçütlerle değerlendirilen sürdürülebilir tarımla toprağın, suyun ve biyolojik çeşitliliğin korunarak verimli şekilde kullanılması; üretimde kimyasal girdilere bağımlılığın azaltılması; çiftçinin üretimden adil bir şekilde gelir elde etmesi ve toplumun güvenilir ve sağlıklı gıdaya ulaşması amaçlanmaktadır. Bir tarım uygulamasının sürdürülebilir tarım uygulaması olarak ifade edilebilmesi için bu üç ölçüte katkı sağlaması gerekir:

• Çevresel ölçütler: toprağın, suyun ve havanın korunması, biyoçeşitliliğin korunması, canlı refahı, doğal kaynakların verimli kullanımı, çevre dostu üretim.
• Ekonomik ölçütler: çiftçi refahı, adil gelir, istihdamın korunması ve artırılması, pazar devamlılığı, kırsal kalkınma, sermaye birikimi.
• Sosyal ölçütler: eğitim olanakları, çalışma koşullarının iyileştirilmesi, yaşam kalitesinin artması, toplumsal bilinç ve çevre duyarlılığı, gıda güvenliği.

Tarımsal süreklilik yalnızca ürün elde etmekle sınırlı olmayıp doğal kaynakların korunması, tarımsal verimliliğin sürdürülmesi, kırsal yaşamın canlılığının korunması ve üretici-tüketici ilişkilerinin güçlendirilmesiyle mümkündür. Toplumların mevcut ve gelecekteki ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde yeterli, güvenilir ve sağlıklı gıda üretebilme gücü ise gıda üretme kabiliyeti olarak tanımlanmaktadır; bu kabiliyet doğal kaynakların korunmasına, üretim sistemlerinin sürdürülebilirliğine ve çiftçilerin sosyoekonomik koşullarının desteklenmesine bağlıdır.

Özet

• Sürdürülebilirlik, bir kaynağın uzun vadede devamlılığını sağlayabilme yeteneğidir; BM'nin 1987 "Ortak Geleceğimiz" raporuyla tanımlanmış, gelecek nesillerin ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan bugünkü ihtiyaçların karşılanması olarak ifade edilmiştir.
• Tarım, Tarım 1.0'dan (insan/hayvan gücü) Tarım 4.0'a (yapay zekâ, drone, IoT, dikey tarım) uzanan dört aşamalı bir teknolojik dönüşüm geçirmiştir.
• Sürdürülebilir tarım çevresel (kaynak koruma), ekonomik (çiftçi geliri) ve sosyal (gıda güvenliği, yaşam kalitesi) ölçütlere aynı anda katkı sağlamalıdır; gıda üretme kabiliyeti bu üç ölçütün bir arada gerçekleşmesine bağlıdır.