Saf Şiir Anlayışı ve "Kaldırımlar"

Saf Şiir Nedir?

Saf şiirde okura/dinleyiciye estetik zevk vermek amaçlanır. Saf şiirde ahenge önem verilerek müzikal unsurlar ön plana çıkarılır; imgelerin yeniliği, seçilen kelimelerin ses ve uyum zenginliği göz önünde bulundurulur, biçim güzelliğine önem verilir. Saf şiir anlayışında şiir, anlaşılmak için değil, duyulmak ve hissedilmek amacıyla yazılır. Bu anlayış, şiiri günlük dilin doğrudan anlatımından ayırarak ses, ritim ve çağrışım zenginliğini ön plana çıkaran modern bir şiir geleneğidir.

Necip Fazıl Kısakürek Kimdir?

Necip Fazıl Kısakürek (1904-1983), devrin önde gelen dergilerinde yazmış, kendine özgü bir şiir dili oluşturmuş, hem şiirleriyle hem tiyatrolarıyla tanınmış bir sanatçıdır. Şiirlerinde metafizik ve mistik ögelere yer vermiştir; saf şiiri tercih etmesi bakımından çağdaşlarından ayrılır. "Çile"nin şairi olarak anılmak isteyen şair, "Kaldırımlar Şairi" olarak da bilinir. Devrindeki birçok şair için ufuk açıcı olmuş, bugün de çok okunan şairler arasında yer almıştır. Eserlerinden bazıları: Çile, Tohum, Bir Adam Yaratmak, Reis Bey, Künye, Çöle İnen Nur.

"Kaldırımlar" Şiirinin Tahlili

Necip Fazıl Kısakürek'in Çile adlı eserinde yer alan "Kaldırımlar" şiiri, ıssız bir sokakta yalnız yürüyen bir söyleyicinin ağzından anlatılır. Söyleyici, karanlığa saplanan yolunda kendisini bekleyen bir hayal görür gibidir; kara gökler kül rengi bulutlarla kapanıktır, evlerin camları ona simsiyah bakan gözler gibi görünür. Şiirde yalnızlık, karanlık ve korku temaları baskındır: "İçimde damla damla bir korku birikiyor" dizesiyle söyleyicinin iç dünyasındaki tedirginlik doğrudan ifade edilir.

Şiirin en belirgin özelliği, kaldırımların kişileştirilmesidir: "Kaldırımlar, çilekeş yalnızların annesi; / Kaldırımlar, içimde yaşamış bir insandır; / Kaldırımlar, duyulur, ses kesilince sesi; / Kaldırımlar, içimde kıvrılan bir lisandır." Bu dizelerde kaldırımlar, söyleyicinin kendisini anlayan, onunla özdeşleşen neredeyse insan bir varlık olarak sunulur; söyleyici kendini "bu kaldırımların emzirdiği çocuğum" diyerek tanımlar. Şiir boyunca sabahın gelmesinden, yani karanlığın sona ermesinden korkulur; söyleyici karanlığın ve yalnızlığın sürmesini ister, hatta taşların soğukluğunda ölmeyi bile bir huzur olarak tahayyül eder.

Şiirin dil ve üslup özellikleri şöyle özetlenebilir: sade bir dille yazılmakla beraber imge ve çağrışımlarla örülü bir dil kullanılmıştır; şiir içten, yalın ve doğal bir söyleyişe sahiptir; bazı dörtlüklerde "ben" ve "biz" bir arada kullanılmıştır; şair, çevresini ve ruhsal durumunu anlatan kelime gruplarına sık başvurmuştur (ör. "Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler"). Şiirin nazım birimi dörtlüktür.

Özet

• Saf şiir anlayışında amaç okura estetik zevk vermektir; ahenk, imgelerin yeniliği, ses/uyum zenginliği ve biçim güzelliği ön plana çıkarılır; şiir anlaşılmak için değil duyulmak/hissedilmek için yazılır.
• Necip Fazıl Kısakürek, metafizik ve mistik ögelere yer veren, saf şiiri tercih etmesiyle çağdaşlarından ayrılan, "Kaldırımlar Şairi" olarak da anılan bir şair ve yazardır; Çile, Tohum, Bir Adam Yaratmak gibi eserler kaleme almıştır.
• "Kaldırımlar" şiiri, kaldırımların kişileştirilmesi yoluyla yalnızlık, karanlık ve korku temalarını işler; söyleyici kendini kaldırımlarla özdeşleştirerek karanlığın/gecenin bitmemesini diler, sade fakat imgelerle örülü bir dille içten bir söyleyiş sergiler.