Fabl Türü ve "Aslan ve Av Hayvanları"

Fabl Nedir?

Fabl, kahramanları çoğunlukla hayvanlardan seçilen, sonunda ders verme amacı güden, genellikle manzum bir hikâye (öykünce) türüdür. Fabl, serim, düğüm, çözüm ve öğüt olmak üzere dört bölümden oluşan kendine özgü bir plana sahiptir: serim bölümünde olay, kişileştirilen varlıklar ve çevre tanıtılır; düğüm bölümünde olay anlatılır ve merak uyandıracak şekilde belli bir noktaya getirilir; çözüm bölümünde olay şaşırtıcı bir sonla bitirilir; öğüt bölümünde ise olayla ilgili ana fikir verilir ya da bir öğüt paylaşılır.

"Aslan ve Av Hayvanları" Fablının Tahlili

Ders kitabında dinleme/izleme metni olarak incelenen "Aslan ve Av Hayvanları" fablında olaylar bir ormanda geçer. Sürekli avlanan aslandan bıkan av hayvanları toplanıp aslanın yanına giderler ve ondan bir daha avlanmaya çıkmamasını, pusuya yatıp av peşine düşmemesini, otlağı kendilerine zehir etmemesini isterler. Ziyana düşmemek için av hayvanları kükremiş aslanla bir anlaşmaya varırlar: aslan artık avlanmayacak, buna karşılık her gün bir hayvan kendi ayaklarıyla, gönüllü olarak aslanın günlük nafakası olmak üzere ona gidecektir.

Sıra tavşana geldiğinde, tavşan bu duruma isyan eder: "Bu cefa daha ne vakte kadar sürüp gidecek?" diyerek bir o yana bir bu yana koşuşturur ve aslandan kurtulmak için bir tuzak kurmaya karar verir. Tavşan, planını uygulamak için gecikir; bu gecikme yüzünden aslan aç ve öfkeli kalır, toprağı kazıyıp kükreyerek tavşanı beklemeye başlar. Sonunda gelen tavşan, aslana özür beyan eder: "Zulüm görmüş, canı yanmış birisinin şu zavallının özrüne kulak ver... lütfen onu yolundan kovma" diyerek gecikmesinin bir mazereti olduğunu anlatır. Tavşan, aslana günlük nafakasının artık gelmeyeceğini ima ederek onu, yolunu kesen "o korkusuz aslanı ortadan kaldırmaya" ikna eder: "Eğer sana günlük nafaka gerekirse yolu temizle, haydi şimdi gel de o korkusuz aslanı ortadan kaldır." Bunun üzerine aslan, tavşanı alıp bir kuyunun başına gider; kuyuya iyice yaklaştıklarında tavşanın ayaklarını sürüdüğü, yani tedirgin ve çekingen davrandığı görülür. Fabl planına uygun olarak, olay bu noktadan sonra şaşırtıcı bir çözümle sonuçlanır ve bir öğütle tamamlanır.

Kahramanlar ve Temsil Ettikleri Değerler

Fablda aslan, gücü ve zorbalığı elinde bulunduran, ormandaki diğer hayvanları korkutarak avlanan bir kral/despot tipini; av hayvanları, önce boyun eğen fakat ortak hareket ederek durumu değiştirmeye çalışan bir topluluğu; tavşan ise küçük ve güçsüz görünmesine rağmen zekâsı ve kurnazlığıyla güçlüye karşı çıkabilen bir kahramanı temsil eder. Metindeki diyaloglarda geçen "ziyana düşmemek", "cefa", "zulüm görmüş, canı yanmış" gibi ifadeler, fablın adalet, zorbalığa direnme ve zekânın gücü aşabileceği gibi temaları işlediğini düşündürmektedir.

Özet

• Fabl, hayvan kahramanlar aracılığıyla ders verme amacı güden, serim-düğüm-çözüm-öğüt bölümlerinden oluşan manzum bir anlatı türüdür.
• "Aslan ve Av Hayvanları" fablında av hayvanları, sürekli avlanan aslanla bir anlaşma yaparak her gün gönüllü bir hayvanı ona nafaka olarak göndermeyi kabul eder.
• Sıra tavşana geldiğinde tavşan isyan edip bir tuzak kurar; geciktirdiği aslanı, yolunu kesen "başka bir aslanı" ortadan kaldırmaya ikna ederek onu bir kuyunun başına götürür; aslan gücü, tavşan ise zekâ ve kurnazlığı temsil eder.