Orta Çağ’daki Siyasi ve Askerî Gelişmeler
Orta Çağ, siyasi açıdan parçalanmışlığın, feodal yapıların, büyük imparatorlukların ve kıtalar arası uzun soluklu savaşların çağıdır. Batı Avrupa'da feodalizm (derebeylik) sistemi siyasi yapıya hakim olurken, Doğu'da Bizans, Sasani, İslam devletleri ve Moğol İmparatorluğu gibi güçlü merkezi yapılar varlık göstermiştir. Bu dönemde din, siyaset üzerinde doğrudan etkili olmuş, Kutsal Topraklar uğruna yüzlerce yıl sürecek Haçlı Seferleri yapılmıştır.
1. Feodalizm (Derebeylik) Sistemi ve İşleyişi
Batı Roma İmparatorluğu'nun Kavimler Göçü sonucunda yıkılmasıyla Avrupa'da büyük bir otorite boşluğu oluştu. Can ve mal güvenliği kalmayan halk, korunmak amacıyla şatolar inşa eden ve etrafında askeri birlikler (şövalyeler) bulunduran güçlü toprak sahiplerine sığındı. Böylece "Feodalizm" (Derebeylik) doğdu.
Feodalizm, toprağın temel zenginlik kaynağı olduğu, hiyerarşik bir düzendir. En tepede teorik olarak kral bulunsa da, gerçek güç kralla vassal (bağlı) ilişkisi kuran senyörlerde (derebeyler) idi. Toplum; soylular (senyörler, dükler, kontlar), ruhban sınıfı (din adamları), burjuvalar (şehirliler, tüccarlar) ve serfler (köylüler) olarak sınıflara ayrılmıştı. Serfler, toprağa bağlı kölelerdi, toprakla birlikte alınıp satılırlardı ve hiçbir siyasi hakları yoktu. Bu kapalı tarım ekonomisi, ticaretin durma noktasına gelmesine ve şehirlerin küçülmesine neden olmuştur.
2. Bizans (Doğu Roma) İmparatorluğu
Batı Roma yıkılırken, başkenti Konstantinopolis (İstanbul) olan Doğu Roma İmparatorluğu bin yıl daha ayakta kalmayı başarmıştır. Bizans, Avrupa'daki parçalı yapının aksine güçlü bir merkezi otoriteye ve düzenli bir orduya sahipti. İpek Yolu'nun Avrupa'ya açılan kapısında bulunması ona büyük zenginlik kazandırmıştı. Bizans ordusunda "Grejuva" (Rum Ateşi) adı verilen ve suda bile yanan özel bir silah kullanılırdı; bu silah sayesinde Arapların ve diğer kavimlerin İstanbul kuşatmaları savuşturulmuştur.
3. Sasani İmparatorluğu
İran ve Mezopotamya bölgesinde hüküm süren Sasaniler, Orta Çağ'ın başlarında Doğunun en güçlü imparatorluklarından biriydi. Zerdüştlük dinine mensuptular. İpek Yolu'nun kontrolü için Bizans ve Göktürkler ile sürekli ittifaklar kurup savaşmışlardır. Hz. Ömer döneminde İslam orduları tarafından Nihavend Savaşı (642) ile yıkılmışlardır.
4. İslam İmparatorlukları (Emeviler ve Abbasiler)
- yüzyılda İslamiyet'in doğuşuyla birlikte Arap Yarımadası'nda büyük bir siyasi güç ortaya çıktı. Dört Halife döneminin ardından kurulan Emeviler, Kuzey Afrika'yı tamamen fethederek İspanya'ya (Endülüs) geçmiş ve sınırlarını Çin'e kadar genişletmişlerdir. Daha sonra kurulan Abbasi Devleti ise sınırları genişletmekten çok kültürel, bilimsel ve ticari gelişmelere odaklanmış, İslam'ın Altın Çağı'nı başlatmıştır.
5. Haçlı Seferleri (1096-1270)
- yüzyılda Türklerin Anadolu'ya girmesi (Malazgirt 1071) ve Kudüs'ün Müslümanların elinde olması üzerine Papa'nın çağrısıyla Avrupa'dan Ortadoğu'ya büyük askeri seferler düzenlenmiştir. 200 yıl süren bu seferlerin dini (Kudüs'ü geri almak), ekonomik (Doğu'nun zenginliklerine ulaşmak) ve siyasi (Derebeylerin macera ve toprak arayışı) nedenleri vardı.
Haçlı Seferleri'nin sonuçları Avrupa'yı derinden etkilemiştir: - Kiliseye ve Papa'ya duyulan güven azalmıştır (Kudüs geri alınamadığı için). - Seferlerde pek çok derebeyi öldüğü için krallıklar güçlenmiş, feodalite zayıflamaya başlamıştır. - Doğu ile Batı arasında ticaret gelişmiş, Akdeniz limanları (Venedik, Ceneviz) önem kazanmıştır. - Barut, pusula, kağıt ve matbaa gibi önemli icatlar Avrupa'ya taşınmıştır. - IV. Haçlı Seferi amacından saparak İstanbul'un Latinler tarafından işgal edilmesine neden olmuştur.
6. Magna Carta ve İngiltere'de Parlamentarizm
1215 yılında İngiltere Kralı Yurtsuz John, soyluların baskısıyla "Magna Carta Libertatum" (Büyük Şart) adlı belgeyi imzalamak zorunda kalmıştır. Bu belge ile dünya tarihinde ilk kez bir kralın yetkileri kanunlar ve soylular karşısında kısıtlanmıştır. Haksız yere kimsenin tutuklanmayacağı ve kralın meclise danışmadan vergi toplayamayacağı hükme bağlanmıştır. Bu olay, günümüz modern demokrasi ve parlamento sisteminin temeli kabul edilir.
7. Yüzyıl Savaşları (1337-1453)
İngiltere ile Fransa arasında, Fransa tahtı ve zengin Flandre bölgesi üzerindeki hak iddiaları nedeniyle çıkan ve aralıklarla 116 yıl süren savaşlardır. Savaşın başlarında İngilizler üstün olsa da, Jean d'Arc (Jan Dark) adlı Fransız köylü kızının Fransız ordusuna moral vermesiyle savaşın seyri değişmiş ve Fransa savaşı kazanmıştır. Bu savaş, Avrupa'da topun ilk kez İngilizler (Kresy Savaşı) tarafından kullanıldığı ve şövalyeliğin artık askeri önemini yitirmeye başladığı bir dönüm noktasıdır. Savaşın ardından her iki ülkede de feodalizm zayıflamış, milli krallıklar ve ulus bilinci güçlenmiştir.
Orta Çağ’daki Siyasi ve Askerî Gelişmeler
Orta Çağ, siyasi açıdan parçalanmışlığın, feodal yapıların, büyük imparatorlukların ve kıtalar arası uzun soluklu savaşların çağıdır. Batı Avrupa'da feodalizm (derebeylik) sistemi siyasi yapıya hakim olurken, Doğu'da Bizans, Sasani, İslam devletleri ve Moğol İmparatorluğu gibi güçlü merkezi yapılar varlık göstermiştir. Bu dönemde din, siyaset üzerinde doğrudan etkili olmuş, Kutsal Topraklar uğruna yüzlerce yıl sürecek Haçlı Seferleri yapılmıştır.
1. Feodalizm (Derebeylik) Sistemi ve İşleyişi
Batı Roma İmparatorluğu'nun Kavimler Göçü sonucunda yıkılmasıyla Avrupa'da büyük bir otorite boşluğu oluştu. Can ve mal güvenliği kalmayan halk, korunmak amacıyla şatolar inşa eden ve etrafında askeri birlikler (şövalyeler) bulunduran güçlü toprak sahiplerine sığındı. Böylece "Feodalizm" (Derebeylik) doğdu.
Feodalizm, toprağın temel zenginlik kaynağı olduğu, hiyerarşik bir düzendir. En tepede teorik olarak kral bulunsa da, gerçek güç kralla vassal (bağlı) ilişkisi kuran senyörlerde (derebeyler) idi. Toplum; soylular (senyörler, dükler, kontlar), ruhban sınıfı (din adamları), burjuvalar (şehirliler, tüccarlar) ve serfler (köylüler) olarak sınıflara ayrılmıştı. Serfler, toprağa bağlı kölelerdi, toprakla birlikte alınıp satılırlardı ve hiçbir siyasi hakları yoktu. Bu kapalı tarım ekonomisi, ticaretin durma noktasına gelmesine ve şehirlerin küçülmesine neden olmuştur.
2. Bizans (Doğu Roma) İmparatorluğu
Batı Roma yıkılırken, başkenti Konstantinopolis (İstanbul) olan Doğu Roma İmparatorluğu bin yıl daha ayakta kalmayı başarmıştır. Bizans, Avrupa'daki parçalı yapının aksine güçlü bir merkezi otoriteye ve düzenli bir orduya sahipti. İpek Yolu'nun Avrupa'ya açılan kapısında bulunması ona büyük zenginlik kazandırmıştı. Bizans ordusunda "Grejuva" (Rum Ateşi) adı verilen ve suda bile yanan özel bir silah kullanılırdı; bu silah sayesinde Arapların ve diğer kavimlerin İstanbul kuşatmaları savuşturulmuştur.
3. Sasani İmparatorluğu
İran ve Mezopotamya bölgesinde hüküm süren Sasaniler, Orta Çağ'ın başlarında Doğunun en güçlü imparatorluklarından biriydi. Zerdüştlük dinine mensuptular. İpek Yolu'nun kontrolü için Bizans ve Göktürkler ile sürekli ittifaklar kurup savaşmışlardır. Hz. Ömer döneminde İslam orduları tarafından Nihavend Savaşı (642) ile yıkılmışlardır.
4. İslam İmparatorlukları (Emeviler ve Abbasiler)
- yüzyılda İslamiyet'in doğuşuyla birlikte Arap Yarımadası'nda büyük bir siyasi güç ortaya çıktı. Dört Halife döneminin ardından kurulan Emeviler, Kuzey Afrika'yı tamamen fethederek İspanya'ya (Endülüs) geçmiş ve sınırlarını Çin'e kadar genişletmişlerdir. Daha sonra kurulan Abbasi Devleti ise sınırları genişletmekten çok kültürel, bilimsel ve ticari gelişmelere odaklanmış, İslam'ın Altın Çağı'nı başlatmıştır.
5. Haçlı Seferleri (1096-1270)
- yüzyılda Türklerin Anadolu'ya girmesi (Malazgirt 1071) ve Kudüs'ün Müslümanların elinde olması üzerine Papa'nın çağrısıyla Avrupa'dan Ortadoğu'ya büyük askeri seferler düzenlenmiştir. 200 yıl süren bu seferlerin dini (Kudüs'ü geri almak), ekonomik (Doğu'nun zenginliklerine ulaşmak) ve siyasi (Derebeylerin macera ve toprak arayışı) nedenleri vardı.
Haçlı Seferleri'nin sonuçları Avrupa'yı derinden etkilemiştir: - Kiliseye ve Papa'ya duyulan güven azalmıştır (Kudüs geri alınamadığı için). - Seferlerde pek çok derebeyi öldüğü için krallıklar güçlenmiş, feodalite zayıflamaya başlamıştır. - Doğu ile Batı arasında ticaret gelişmiş, Akdeniz limanları (Venedik, Ceneviz) önem kazanmıştır. - Barut, pusula, kağıt ve matbaa gibi önemli icatlar Avrupa'ya taşınmıştır. - IV. Haçlı Seferi amacından saparak İstanbul'un Latinler tarafından işgal edilmesine neden olmuştur.
6. Magna Carta ve İngiltere'de Parlamentarizm
1215 yılında İngiltere Kralı Yurtsuz John, soyluların baskısıyla "Magna Carta Libertatum" (Büyük Şart) adlı belgeyi imzalamak zorunda kalmıştır. Bu belge ile dünya tarihinde ilk kez bir kralın yetkileri kanunlar ve soylular karşısında kısıtlanmıştır. Haksız yere kimsenin tutuklanmayacağı ve kralın meclise danışmadan vergi toplayamayacağı hükme bağlanmıştır. Bu olay, günümüz modern demokrasi ve parlamento sisteminin temeli kabul edilir.
7. Yüzyıl Savaşları (1337-1453)
İngiltere ile Fransa arasında, Fransa tahtı ve zengin Flandre bölgesi üzerindeki hak iddiaları nedeniyle çıkan ve aralıklarla 116 yıl süren savaşlardır. Savaşın başlarında İngilizler üstün olsa da, Jean d'Arc (Jan Dark) adlı Fransız köylü kızının Fransız ordusuna moral vermesiyle savaşın seyri değişmiş ve Fransa savaşı kazanmıştır. Bu savaş, Avrupa'da topun ilk kez İngilizler (Kresy Savaşı) tarafından kullanıldığı ve şövalyeliğin artık askeri önemini yitirmeye başladığı bir dönüm noktasıdır. Savaşın ardından her iki ülkede de feodalizm zayıflamış, milli krallıklar ve ulus bilinci güçlenmiştir.