Obezite - Anahtar Kelimeler, Görsel Yorumlama ve Noktalama İşaretleri
- Tema olan "Sağlıklı Yaşıyorum" ünitesinde sıradaki konumuz "Obezite". Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle hayatımız kolaylaşsa da hareketsizlik ve yanlış beslenme alışkanlıkları ciddi sağlık sorunlarını beraberinde getirdi. Bu konuda obezitenin ne olduğunu, bilgisayar/televizyon başında fazla zaman geçirmenin zararlarını öğrenecek, okuma becerilerimizi (anahtar kelime bulma, görsel okuma) ve yazım-noktalama kurallarını geliştireceğiz.
1. Obezite Nedir ve Neden Olur?
Obezite, vücutta sağlığı bozacak ölçüde aşırı yağ birikmesi durumudur. Günlük yaşamımızda aldığımız enerji (kalori), harcadığımız enerjiden fazla olduğunda bu fazla enerji vücutta yağ olarak depolanır.
Obezitenin Başlıca Nedenleri: 1. Yanlış Beslenme: Fast food, aşırı şekerli, yağlı ve paketli gıdaların sık tüketilmesi. (Düzensiz yeme-içme) 2. Hareketsizlik: Uzun süre masa başında oturmak, televizyon ve bilgisayar karşısında saatler geçirmek. Vücut enerji tüketemediği için kilo alımı hızlanır.
Fazla kilolu olmak sadece dış görünüşü değil, kişinin genel sağlığını (kalp, damar hastalıkları) ve ruh hâlini de (çabuk yorulma, huzursuzluk) olumsuz etkiler. Bu yüzden obezite, günümüzde Dünya Sağlık Örgütü tarafından mücadele edilmesi gereken hastalıklar arasında kabul edilmektedir. Düzenli spor yapmak, vücudun enerji harcamasını sağlayarak obeziteyi önlemede en kilit rolü üstlenir.
2. Anahtar Kelime Nedir ve Nasıl Bulunur?
Bir metnin en önemli, temel kavramlarını ifade eden, o metin hakkında okuyucuya en çok ipucu veren kelimelere anahtar kelime denir. Tıpkı bir aramanın sonuçlarını bulmak için Google'a yazdığımız en önemli kelimeler gibidir.
"Obezite" kelimesi metnin anahtar kelimesi olabilir mi? Evet, kesinlikle olabilir. Çünkü metnin başlığından sonuna kadar anlatılan asıl sorun obezitedir. Bütün konu (beslenme alışkanlıkları, hareketsizlik, hastalıklar) "obezite" kavramının etrafında şekillenmektedir.
Obezite kelimesinin çağrıştırdıkları: Aşırı kilo, hastalık, sağlıksız beslenme, hareketsizlik, fast-food, kalp rahatsızlığı.
Bir metinden anahtar kelime seçerken şu kuralı unutmayın: Seçtiğiniz 3-4 kelimeye bakan biri, metnin tamamını okumasa bile konunun ne hakkında olduğunu hemen tahmin edebilmelidir.
3. Görsel Okuma ve Yorumlama
Görseller (fotoğraflar, karikatürler, afişler) bazen sayfalar dolusu yazının anlatmak istediği mesajı tek bir bakışta verir. "Obezite" metninin sonundaki görseli (veya benzer afişleri) incelediğimizde genellikle iki farklı yaşam tarzının zıtlığını görürüz: Bir tarafta elinde cipsle televizyon izleyen hareketsiz bir karakter varken, diğer tarafta bisiklete binen, doğada koşan enerjik bir karakter resmedilir.
Görselden Çıkarılacak Mesaj: "Televizyon ve bilgisayar başında hareketsiz kalmak bizi hastalıklara ve obeziteye sürüklerken, hareketli bir yaşam ve spor bizi mutlu, sağlıklı ve zinde yapar."
Görsel okuma yaparken, çizimdeki kişilerin yüz ifadeleri (mutlu mu yorgun mu?), çevrelerindeki nesneler (hamburger mi elma mı?) ve renkler (canlı renkler sağlığı, soluk renkler hastalığı simgeler) bize asıl mesajı veren ipuçlarıdır.
4. Cümlede Boşluk Doldurma ve Anlam Çıkarma
Okuduğumuz metinden çıkarımlar yapmak, anladığımızı kendi cümlelerimizle ifade edebilmektir. Örneğin, şu cümleleri kendi kelimelerimizle tamamlayalım: - Yazar, Türkiye'de obezite sıklığının arttığını söyleyerek aslında bizim beslenme ve hareket alışkanlıklarımıza çok daha fazla dikkat etmemizi istiyor. - Obez olmamak için sağlıklı, doğal yiyecekler tüketmek ve düzenli olarak egzersiz yapmak gerektiğini anlıyorum. - Yazar, uzun süre bilgisayar ve televizyon karşısında zaman geçirmenin vücudumuzun enerji yakmasını engellediği için kilo alımını (obeziteyi) hızlandıracağını vurguluyor.
5. Noktalama İşaretleri: Yay Ayraç (Parantez) ve Büyük Harflerin Kullanımı
Yazılarımızın doğru anlaşılması için noktalama işaretlerini ve yazım kurallarını hatasız kullanmalıyız.
Büyük Harflerin Kullanımı: - Cümleler her zaman büyük harfle başlar: Sağlıklı yaşam için dengeli beslenmek şarttır. - Kurum, kuruluş ve örgüt adları büyük harfle başlar ve gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır: Dünya Sağlık Örgütü'nün raporuna göre... (Kurum adlarına gelen eklerin kesme ile ayrılıp ayrılmaması istisnalarına dikkat edin. Normalde kurum/kuruluş adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz - TDK kuralı: Türkiye Büyük Millet Meclisine vb. Ancak "Avrupa Birliği'ne" örneği istisnadır. Sınıf seviyesinde özel adların büyük yazıldığını bilmek temeldir.) - Kitap, dergi ve gazete adları büyük harfle başlar: Bilim Çocuk dergisinde okudum.
Yay Ayraç ( ) Kullanımı: Yay ayraç, cümlenin yapısıyla doğrudan ilgili olmayan açıklamaları, ek bilgileri veya bir kelimenin eş anlamlısını vermek için kullanılır. Örnekler: 1. Günlük alınan enerji (kalori) miktarını hesaplamalıyız. (Burada enerji kelimesinin karşılığı olan kalori verilmiştir.) 2. Obezitenin (aşırı şişmanlık) zararları saymakla bitmez. 3. Anadolu'nun en eski şehirlerinden biri olan Çatalhöyük (Konya) tarihi açıdan çok zengindir. (Yer adı açıklaması yapılmıştır.)
Sağlıklı bir yaşam için okuduklarımızı ve izlediklerimizi kendi hayatımızda uygulamaya özen göstermeliyiz!