Dede Korkut Hikâyeleri ve "Salur Kazan'ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy"

Dede Korkut Hikâyeleri Nedir?

Dede Korkut Hikâyeleri, bir ön söz ve on üç hikâyeden (boydan) oluşan, Türkler arasında sözlü olarak işlenip yayılan bir eserdir; hikâyelerin XV. yüzyılın sonlarında yazıya geçirildiği tahmin edilmektedir. Bu hikâyelerde Oğuz Türklerinin Rum, Ermeni ve Gürcülerin yanı sıra olağanüstü güçlerle mücadelesi ile kendi iç çatışmaları anlatılır. Eserin ön sözünde tanıtılan Dede Korkut (Korkut Ata), Bayat boyundan, Oğuz'un ileri gelen ve gaipten haber veren bir bilge kişisidir; Oğuz kavminin sorunlarını çözer, sözü dinlenir ve kabul edilirdi. Dede Korkut'a atfedilen "Allah Allah demeyince işler yürümez / Kadir Tanrı vermeyince er zenginleşmez... Kibirlilik eyleyeni Tanrı sevmez" gibi özdeyişler, eserin dinî-ahlaki bir öğüt boyutu da taşıdığını gösterir.

"Salur Kazan'ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy"un Tahlili

Bu boyun kahramanı Salur Kazan, Bayındır Padişah'ın vekili ve Oğuz beylerinin ileri gelenlerindendir. Hikâye, Kazan'ın kendi ağzından bir savaş anısını anlatmasıyla başlar: düşman ordusunun sayısı 10 binden 100 bine kadar kademe kademe arttıkça Kazan'ın tepkisi de değişir; 60 bine kadar hiç kıpırdamaz, 90 binde zırhını giyer, 100 binde ise yüz çevirip kaçmaz, abdest alıp namaz kılar. Bu sahne, Kazan'ın soğukkanlılığını ve cesaretini vurgular. Kazan ordusunu sağ, sol ve merkez olmak üzere düzenler; İç Oğuz beylerini sağdan, Dış Oğuz ağalarını soldan görevlendirir ve yedi gün yedi gece süren savaşta yüz bin düşmanı yener.

Hikâyenin asıl olayı, Kazan'ın bir av sırasında yaşadıklarıdır. Kazan, adamlarını geri gönderip tek başına ava çıkar; Ak Minkan'da bir şey avlayamayınca Allah'a yakarır. Bu sırada Kara Dağ'ın eteğinde yedi yerde meşale gibi yanan ışıklar görür; bunların kendi ordusunun ateşleri olduğunu sanarak yaklaşır, fakat karşılaştığı şeyin yedi başlı bir ejderha olduğunu fark eder (ejderhanın gözleri o "meşaleler", ağzının salyası o "duman", yelesi de o "koku" imiş). Kazan'ın laLası (eğitmeni) Kılbaş, onun peşinden gizlice gelmiştir; Kazan ejderhayla dövüşmeye niyetlenince Lala'sına danışır ve cesaretlendirici sözler alır.

Kazan'ın mertlik anlayışı hikâyenin önemli bir ayrıntısıdır: ejderhayı uyurken öldürmeyi düşünse de "Hile ile bir kişiyi vurmak, er oğluna yakışan bir vuruşma olmaz" diyerek önce bir okla ejderhayı uyandırır, ardından dövüşe girer. Ejderha canlanıp ateş püskürtünce Kazan Allah'a yalvarır; bu yakarış üzerine aralarında bir kaya belirir (olağanüstü unsur) ve Kazan bu kayanın arkasına sığınarak korunur. Seksen ok atıp ejderhayı zayıflattıktan sonra kılıcıyla yedi başını da keser. Lala Kılbaş, alevleri görüp Kazan'ın öldüğünü sanarak yardıma koşar, fakat onu ejderhanın üstünde sağ ve muzaffer bulur.

Kazan, ejderhanın derisinden giysi, ok kılıfı (sadak), kılıç kını, gürz kılıfı, at eyeri örtüsü ve bir gölgelik (çadır) yaptırır; ejderhanın iki kafa derisini de başına geçirir. Bu hâlde Bayındır Padişah'ın yanına dönerken, onu gören Oğuzlar Kazan'ın gerçekten bir ejderhaya dönüştüğünü sanıp paniğe kapılır ve onu ok yağmuruna tutmayı önerirler. Bayındır Padişah ise Kazan'a güvenerek sakinliğini korur. Kara Budak, gönüllü olarak Kazan'ın karşısına çıkıp gerçeği öğrenir ve Kazan'ın ejderhayı öldürdüğü haberini Bayındır Padişah'a ulaştırır. Kazan, Padişah'ın huzuruna varıp ayağına kapanır ve yedi gün yedi gece onu ağırlar. Hikâye, Dede Korkut'un "Kazan gibi koçak yiğit bu dünyadan geldi, geçti" sözüyle sona erer.

Özet

• Dede Korkut Hikâyeleri, XV. yüzyıl sonlarında yazıya geçirilmiş, sözlü gelenekten gelen, Oğuz Türklerinin dış mücadeleleri ve iç çatışmalarını olağanüstü unsurlarla anlatan bir ön söz ve on üç hikâyeden oluşan bir eserdir.
• "Salur Kazan'ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy"da Kazan, önce artan düşman sayısı karşısındaki soğukkanlılığıyla, sonra tek başına çıktığı avda karşılaştığı yedi başlı ejderhayla mertlik kurallarına uyarak (uyurken vurmayarak) giriştiği mücadeleyle bir alp-kahraman olarak resmedilir.
• Ejderhayı öldüren Kazan'ın derisinden giysi ve savaş malzemeleri yaptırıp bu hâlde döndüğünde "ejderha oldu" sanılması ve Kara Budak'ın gönüllü olarak gerçeği ortaya çıkarması, hikâyenin Oğuz toplumundaki güven, mertlik ve sadakat değerlerini vurgulayan çözüm bölümünü oluşturur.