Ölçülerin Değerlendirilmesi ve Doğruluk Ölçütleri

Konunun Kapsamı

Tekrarlı ölçülerde en olasılıklı değer, görünen hata, ortalama hata, karesel ortalama hata ve bağıl doğruluk hesabı. Topografik çalışmanın güvenilirliği yalnız doğru formülü seçmeye değil, ölçünün nasıl üretildiğini, hangi referansa bağlandığını ve hangi kontrolle kabul edildiğini göstermeye bağlıdır. Bu konu anlatımı arazi gözlemi, ölçü karnesi, hesap ve mühendislik yorumunu tek bir iş akışında birleştirir.

Ölçme Modeli ve Kabuller

Çalışmaya başlamadan önce ölçü alanı ve istenen çıktı tanımlanır. Noktaların kalıcı mı geçici mi olduğu, ölçülerin yatay mı eğik mi alındığı, açıların derece mi grad mı olduğu ve kotların hangi başlangıç yüzeyine bağlı bulunduğu belirtilir. Aletin kalibrasyonu, merkezlendirme ve tesviyesi kontrol edilmeden üretilen sayıların yüksek basamaklı olması gerçek doğruluk anlamına gelmez.

Topografyada ölçülen değer ile hesaplanan değer farklıdır. Mira okuması, doğrultu veya şerit uzunluğu ham ölçüdür; kot, semt, koordinat, alan ve hacim ise bu gözlemlerden kurulan modelin sonucudur. Yuvarlatma yalnız son aşamada yapılmalı, ara hesaplarda ölçünün duyarlığını koruyacak yeterli basamak kullanılmalıdır.

Temel Kavramlar

1. En olasılıklı değer

Tanım: Eşit ağırlıklı tekrarlı ölçüler için ölçü değerlerinin aritmetik ortalamasıdır.

En olasılıklı değer, saha verisinin ofis hesabına güvenilir biçimde aktarılmasında tek başına bir terim değil, ölçme zincirinin denetlenebilir bir halkasıdır. Uygulamaya başlamadan önce referans noktası, pozitif yön, açı birimi, uzunluk birimi ve kayıt hassasiyeti açıkça yazılır. Alet okuması ile hesaplanan büyüklük birbirinden ayrılır; böylece bir hata görüldüğünde hangi aşamadan kaynaklandığı izlenebilir.

Bu kavram kullanılırken ham değerler ölçü karnesine değişmeden geçirilir, dönüşüm ve düzeltmeler ayrı sütunlarda gösterilir. Sonucun işareti, geometrik yönü ve birimi arazi krokisiyle karşılaştırılır. en olasılıklı değer için yapılan işlem bağımsız bir kontrolle doğrulanabiliyorsa bu kontrol hesap kapanmadan uygulanır; uyuşmazlık varsa ortalama almak yerine önce kaba hata olasılığı araştırılır.

2. Görünen hata

Tanım: En olasılıklı değer ile tek bir ölçü arasındaki v = x - l farkıdır.

Görünen hata, saha verisinin ofis hesabına güvenilir biçimde aktarılmasında tek başına bir terim değil, ölçme zincirinin denetlenebilir bir halkasıdır. Uygulamaya başlamadan önce referans noktası, pozitif yön, açı birimi, uzunluk birimi ve kayıt hassasiyeti açıkça yazılır. Alet okuması ile hesaplanan büyüklük birbirinden ayrılır; böylece bir hata görüldüğünde hangi aşamadan kaynaklandığı izlenebilir.

Bu kavram kullanılırken ham değerler ölçü karnesine değişmeden geçirilir, dönüşüm ve düzeltmeler ayrı sütunlarda gösterilir. Sonucun işareti, geometrik yönü ve birimi arazi krokisiyle karşılaştırılır. görünen hata için yapılan işlem bağımsız bir kontrolle doğrulanabiliyorsa bu kontrol hesap kapanmadan uygulanır; uyuşmazlık varsa ortalama almak yerine önce kaba hata olasılığı araştırılır.

3. Ortalama hata

Tanım: Gerçek veya görünen hataların mutlak değerleri toplamının ölçü sayısına bölünmesiyle bulunan ölçüttür.

Ortalama hata, saha verisinin ofis hesabına güvenilir biçimde aktarılmasında tek başına bir terim değil, ölçme zincirinin denetlenebilir bir halkasıdır. Uygulamaya başlamadan önce referans noktası, pozitif yön, açı birimi, uzunluk birimi ve kayıt hassasiyeti açıkça yazılır. Alet okuması ile hesaplanan büyüklük birbirinden ayrılır; böylece bir hata görüldüğünde hangi aşamadan kaynaklandığı izlenebilir.

Bu kavram kullanılırken ham değerler ölçü karnesine değişmeden geçirilir, dönüşüm ve düzeltmeler ayrı sütunlarda gösterilir. Sonucun işareti, geometrik yönü ve birimi arazi krokisiyle karşılaştırılır. ortalama hata için yapılan işlem bağımsız bir kontrolle doğrulanabiliyorsa bu kontrol hesap kapanmadan uygulanır; uyuşmazlık varsa ortalama almak yerine önce kaba hata olasılığı araştırılır.

4. Karesel ortalama hata

Tanım: Büyük sapmaları daha güçlü ağırlıklandıran, görünen hatalarda kareler toplamı n-1'e bölünerek hesaplanan doğruluk ölçütüdür.

Karesel ortalama hata, saha verisinin ofis hesabına güvenilir biçimde aktarılmasında tek başına bir terim değil, ölçme zincirinin denetlenebilir bir halkasıdır. Uygulamaya başlamadan önce referans noktası, pozitif yön, açı birimi, uzunluk birimi ve kayıt hassasiyeti açıkça yazılır. Alet okuması ile hesaplanan büyüklük birbirinden ayrılır; böylece bir hata görüldüğünde hangi aşamadan kaynaklandığı izlenebilir.

Bu kavram kullanılırken ham değerler ölçü karnesine değişmeden geçirilir, dönüşüm ve düzeltmeler ayrı sütunlarda gösterilir. Sonucun işareti, geometrik yönü ve birimi arazi krokisiyle karşılaştırılır. karesel ortalama hata için yapılan işlem bağımsız bir kontrolle doğrulanabiliyorsa bu kontrol hesap kapanmadan uygulanır; uyuşmazlık varsa ortalama almak yerine önce kaba hata olasılığı araştırılır.

5. Bağıl hata

Tanım: Bir ölçünün karesel ortalama hatasının ölçülen büyüklüğe oranıdır ve farklı uzunluktaki ölçülerin karşılaştırılmasını sağlar.

Bağıl hata, saha verisinin ofis hesabına güvenilir biçimde aktarılmasında tek başına bir terim değil, ölçme zincirinin denetlenebilir bir halkasıdır. Uygulamaya başlamadan önce referans noktası, pozitif yön, açı birimi, uzunluk birimi ve kayıt hassasiyeti açıkça yazılır. Alet okuması ile hesaplanan büyüklük birbirinden ayrılır; böylece bir hata görüldüğünde hangi aşamadan kaynaklandığı izlenebilir.

Bu kavram kullanılırken ham değerler ölçü karnesine değişmeden geçirilir, dönüşüm ve düzeltmeler ayrı sütunlarda gösterilir. Sonucun işareti, geometrik yönü ve birimi arazi krokisiyle karşılaştırılır. bağıl hata için yapılan işlem bağımsız bir kontrolle doğrulanabiliyorsa bu kontrol hesap kapanmadan uygulanır; uyuşmazlık varsa ortalama almak yerine önce kaba hata olasılığı araştırılır.

Uygulama ve Hesap Akışı

İşin amacı, beklenen doğruluk ve kullanılacak koordinat-kot referansı belirlenir.
İstasyonlar, hedefler ve kontrol noktaları krokide adlandırılır; ölçü sırası önceden planlanır.
Alet kurulur, merkezlendirme ve tesviye denetlenir; gerekli alet ve hedef yükseklikleri ölçülür.
Ham okumalar sahada doğrudan karneye yazılır; silme yerine düzeltme izi bırakılır.
Açı, uzunluk ve kot birimleri ortak sisteme getirilir; işaret ve bölge seçimleri çizimle sınanır.
Koordinat, yükseklik, alan veya hacim hesabı uygun bağıntıyla ve yeterli ara basamakla yürütülür.
Kapanma, ters hesap, toplam fark veya bağımsız tekrar kontrolü uygulanır.
Sonuç tolerans içindeyse gerekli düzeltme dağıtılır; dışındaysa ölçü tekrarlanır.

Kalite Kontrol ve Mühendislik Yorumu

İlk kontrol boyut ve mertebe kontrolüdür. Açıdan koordinat farkına geçerken trigonometrik fonksiyonun açı birimi, nivelmanda geri-ileri okuma işareti, alan hesabında metrekare ve hacimde metreküp birimi korunmalıdır. İkinci kontrol geometriktir: ters semt ileri semtten 200 grad farklı mı, kapalı nivelmanda toplam yükseklik farkı sıfıra yakın mı, kapalı çokgen alanında nokta sırası kesit sınırını gerçekten izliyor mu?

Kontrol farkının kabul sınırı içinde olması, hatanın yok olduğu anlamına gelmez; yalnız işin öngörülen doğruluk sınıfını sağladığını gösterir. Düzeltme dağıtılırken ölçü uzunluğu, kuruluş sayısı veya gözlemlerin ağırlığı dikkate alınır. Kaba hata şüphesi bulunan veri matematiksel olarak dağıtılmaz. Mühendislik raporunda kullanılan yöntem, başlangıç değerleri, kapanma miktarı ve sonuç hassasiyeti birlikte verilir.

Sık Yapılan Hatalar

Grad ve derece cinsinden açıları dönüştürmeden aynı hesapta kullanmak.
Jeodezik sistemde X ve Y eksenlerinin yönünü matematik koordinat sistemiyle karıştırmak.
Ham ölçüleri düzeltip özgün gözlemi kaybetmek veya birimleri ölçü karnesinde belirtmemek.
Arktanjant sonucunda koordinat farklarının işaretlerine göre bölge düzeltmesini atlamak.
Nivelmanda geri ve ileri okumaları ters işaretle kullanmak ya da değişim noktasını oynatmak.
Kapanma kontrolünü yapmadan kot, koordinat, alan veya hacim sonucunu kesin kabul etmek.
Çokgen alan hesabında noktaları kesit çevresi boyunca sıralamamak.
Ara hesapları erken yuvarlayarak sonucun duyarlığını gereksiz biçimde düşürmek.

Özet

Ölçülerin Değerlendirilmesi ve Doğruluk Ölçütleri, ölçülerin referanslı, birimli ve kontrol edilebilir bir hesap düzenine dönüştürülmesini gerektirir. Güvenilir sonuç; doğru alet kurulumu, açık işaret kuralı, izlenebilir karne, uygun matematiksel model ve bağımsız kapanma kontrolünün birlikte uygulanmasıyla elde edilir.