Sosyal Bilimlerin Çalışma Alanları

Sevgili öğrenciler, dünyamızı tanımak için genellikle doğa bilimlerine başvururuz. Fizik, kimya, biyoloji gibi dallar sayesinde maddenin yapısını, uzayı veya canlıların gelişimini öğreniriz. Ancak insan ve toplum dediğimiz o karmaşık yapıyı incelemek, sadece formüllerle veya mikroskoplarla mümkün değildir. İnsanların toplum içindeki yaşayışlarını, birbirleriyle kurdukları ilişkileri, tarihsel süreçlerini ve kültürel gelişimlerini incelemek için bambaşka bir bilim alanına ihtiyaç duyarız. İşte insanı ve toplumu merkeze alan bu bilim grubuna Sosyal Bilimler veya Toplum Bilimleri adını veriyoruz.

Bu bölümde sosyal bilimlerin dallarını ve bu dalların hayatımızı nasıl etkilediğini, yaşadığımız dünyayı anlamamıza nasıl yardımcı olduğunu keşfedeceğiz.

Sosyal Bilimler Ne İşe Yarar?

Sosyal bilimler, insanın fiziksel özelliklerinden (boy, kilo, organlar) ziyade, toplumla kurduğu ilişkiler ve bu ilişkilerin sonuçları üzerinde durur. İnsanların geçmişteki yaşam biçimlerini, günümüzdeki toplumsal yapıları ve geleceğe yönelik değişimleri anlamamızı sağlar. Örneğin; eski çağlarda insanların neden mağaralara resim çizdiği, göçlerin neden yaşandığı, adaletin nasıl sağlanması gerektiği, toplumdaki kuralların ve kültürlerin nasıl değiştiği hep sosyal bilimlerin ilgi alanıdır.

Sosyal bilimlerin çalışması sonucunda bireyler: - Yaşadıkları toplumu daha iyi tanır. - Toplumsal sorunları (işsizlik, yoksulluk, adaletsizlik vb.) fark eder ve çözüm yolları geliştirir. - Geçmişten ders çıkarıp, geleceği daha sağlıklı bir şekilde planlar. - Farklı kültürlere karşı hoşgörülü ve saygılı olmayı öğrenir.

Önemli Sosyal Bilim Dalları

Sosyal bilimler geniş bir ağaç gibidir ve bu ağacın pek çok dalı vardır. En önemli çalışma alanlarını inceleyelim:

1. Tarih

Tarih, geçmişte yaşanmış insan topluluklarının faaliyetlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini yer ve zaman göstererek, neden-sonuç ilişkisi içerisinde belgelere dayanarak inceleyen bilim dalıdır. Tarih biliminin temel konusu "insanın geçmişidir." Tarih sayesinde insanlar geçmişini, kültürel köklerini, milli ve manevi değerlerini öğrenir. Bireylerin ülkesine duyduğu sevgi ve bağlılık (vatanseverlik) tarih bilinciyle güçlenir. Ülkemizin Kurtuluş Savaşı mücadelesi ve bu mücadeledeki belgeler, bağımsızlığımızın nasıl kazanıldığını ve toplumumuzun fedakarlıklarını anlamamızı sağlar. Geçmişini iyi analiz eden bir toplum, geleceğe çok daha güvenli adımlar atar.

2. Coğrafya

Coğrafya, insan ile doğa (yeryüzü) arasındaki ilişkiyi inceleyen bilim dalıdır. Dağlar, nehirler, iklimler gibi fiziki unsurların insan yaşamına etkisini araştırır. Coğrafya sayesinde insanlar çevrelerini tanır, ona uyum sağlar ve doğanın sunduğu imkanlardan (tarım, hayvancılık, madencilik, turizm) bilinçli bir şekilde yararlanır. Örneğin; ülkemizde Karadeniz Bölgesi'nde dik yamaçlara uygun olarak teraslama yöntemiyle fındık tarımı yapılması, insanın coğrafi yapıya uyum sağlama çabasının bir sonucudur. Kapadokya'daki peri bacalarına oyularak inşa edilen yer altı şehirleri, coğrafyanın ve insan yaşamının nasıl iç içe geçtiğinin harika bir örneğidir.

3. Arkeoloji

Arkeoloji, toprak veya su altında kalmış olan, geçmiş uygarlıklara ait kalıntıları (aletler, takılar, binalar, çanak çömlek, silahlar vb.) kazı yaparak gün yüzüne çıkaran ve inceleyen bilim dalıdır. Bu yüzden "Kazı Bilimi" olarak da anılır. Yazının icadından önceki dönemleri aydınlatmada en büyük rol arkeolojinindir. Örneğin; Şanlıurfa'daki Göbeklitepe kazıları veya Konya'daki Çatalhöyük kazılarında bulunan taş yapılar ve günlük eşyalar, eski toplulukların tarım hayatı, inançları ve sosyal yaşamları hakkında bize benzersiz ipuçları sunmuştur. Truva veya Efes Antik Kenti'nde bulunan bir ticaret anlaşması kalıntısı, o dönemin ekonomisi ve şehir planlaması hakkında fikir edinmemizi sağlar.

4. Felsefe

Felsefe, bireyin insan, hayat, evren, bilgi ve varlık üzerine düşünmesi, sürekli sorular sorarak cevaplar araması faaliyetidir. Kısaca "Düşünce Bilimi" olarak da adlandırılır. Felsefede bilgiyi arayış, eleştirel düşünme ve sorgulama esastır. "Ben kimim?", "Doğru bilgi nedir?", "Hayatın anlamı nedir?" gibi derin felsefi sorular, insanların farklı bakış açıları kazanmasına yardımcı olur. Okullarda yapılan tartışmalar, forumlar, seminerler, bireylerin çeşitli konularda sorgulama yapmalarını teşvik eder. Olaylara ezbere değil, akıl ve mantık çerçevesinden yaklaşmamızı sağlayan en önemli alandır.

5. Sosyoloji

Sosyoloji, toplum bilimdir. Toplumu oluşturan sosyal grupları, kurumları (aile, okul, devlet), insanların toplumsal hayattaki etkileşimlerini, kültürleri ve toplumdaki değişmeleri inceler. Toplumun zaman içinde geçirdiği değişimleri, köyden kente göçün etkilerini, insanların yardımlaşma ve dayanışma alışkanlıklarını (Örneğin Ramazan ayında düzenlenen iftar yemekleri) araştırmak sosyolojinin konusudur. Bir şehirdeki kalabalık sabah trafiğinde insanların nasıl etkileşimde bulunduğu veya toplu taşımadaki davranışları sosyolojik araştırmalara konu olabilir.

6. Ekonomi

Ekonomi (İktisat), insanların sınırsız ihtiyaçlarını sınırlı kaynaklarla nasıl karşılayacağını inceleyen sosyal bilim dalıdır. Üretim, dağıtım ve tüketim faaliyetleri ekonominin temel konularıdır. Bir ülkede hangi malların üretileceği, üretilen malların nasıl pazarlanacağı (ihracat-ithalat) ve insanların bu malları nasıl tüketeceği ekonomi bilimi tarafından incelenir. Örneğin; Ege Bölgesi'nde üretilen zeytin ve zeytinyağının bir kısmının iç piyasada marketlerde satılması (dağıtım-tüketim), bir kısmının ise yurt dışına satılması (ihracat) tamamen ekonomik bir faaliyettir.

7. Hukuk

Hukuk, bireylerin birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen, yaptırım gücü olan yazılı kurallar bütünüdür. İnsanların hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınması ve adaletin sağlanması hukukun temel amacıdır. Trafik kurallarına uymak, bir haksızlığa uğradığımızda hakkımızı mahkemelerde aramak, tüketici olarak aldığımız bozuk ürünler için Tüketici Hakem Heyetine başvurmak hep hukukun günlük hayattaki yansımalarıdır. Hukuk sayesinde toplumda kargaşa (kaos) engellenir ve düzen sağlanır.

Sosyal Bilimler Lisesi

Ülkemizde ilk defa 2003 yılında İstanbul'da açılan "Sosyal Bilimler Liseleri", edebiyat ve sosyal bilimler (tarih, coğrafya, sosyoloji, felsefe vb.) alanlarında geleceğin bilim insanlarını yetiştirmeyi amaçlayan özel proje okullarıdır.

Sonuç

Sonuç olarak sosyal bilimler, yaşadığımız toplumu ve çevreyi daha anlamlı, daha adil ve daha barışçıl hale getirmek için vazgeçilmezdir. Geçmişimizi (tarih), doğamızı (coğrafya), eski medeniyetleri (arkeoloji), düşünce sistemimizi (felsefe) ve ekonomik ilişkilerimizi (ekonomi) bilmeden iyi ve etkin bir vatandaş olmamız mümkün değildir. Bilim dalları birbiriyle sürekli etkileşim halindedir ve dünyayı anlamak için fen bilimleri ne kadar gerekliyse sosyal bilimler de o kadar gereklidir.