Türkiye'nin Kültürel Hinterlandı

Kültür ve Kültürel Hinterland Kavramları

Kültür; bir toplumu veya sosyal grubu karakterize eden belirgin maddi, manevi, entelektüel ve duygusal özelliklerin tümü olarak tanımlanmaktadır. Bir toplumun kültürünün ortaya çıkmasında yaşanılan yerin coğrafi özellikleri, savaşlar ve göçler gibi tarihî olaylar, ekonomik faaliyetler, din ve inanç sistemleri, dil, sosyal ve kurumsal yapı, bilim ve teknoloji, sanat, siyaset, diğer toplumlarla etkileşim gibi faktörler etkili olmaktadır. Bu faktörlerin en önemlilerinden biri de çevresindeki farklı kültürlerle gerçekleştirdiği etkileşimdir. Bir merkezin (şehir veya ülke) kültürel olarak etkileşim içinde bulunduğu bölge kültürel hinterland olarak tanımlanmaktadır.

Türkiye'nin Kültürel Hinterlandındaki Bölgeler

Türkiye'nin etkileşim içinde bulunduğu kültürel hinterlandı, coğrafi konumu ve Türk milletinin yaşadığı tarihî süreçler nedeniyle oldukça geniştir. Türkiye'nin kültürel hinterlandında Balkanlar, Kafkasya, Türkistan, Orta Doğu ve Afrika ülkeleri bulunmaktadır. Türkiye, bu bölgelerdeki ülkelerle tarihsel süreçten gelen köklü kültürel bağlara sahiptir. Bu durum ülkeler arasında güçlü bir etkileşimin oluşmasına zemin hazırlamaktadır. Türkiye'nin kültürel hinterlandındaki bu bölgelerin bir kısmında soydaş Türk devletlerinin ve Türk milletiyle aynı din ve inanç sistemine sahip toplumların bulunması, bir kısmının geçmiş dönemlerde Türk devletlerinin egemenliğinde yaşamış olması, bu bölgelerle ticaretin yoğun yapılması kültürel bağları ve etkileşimi güçlendiren başlıca faktörlerdir.

Türkistan, Orta Doğu, Kafkasya, Balkanlar, Kuzey Afrika ve Kıbrıs yüzlerce yıl Türk devletlerinin egemenliğinde yaşamıştır. Bu süreç içinde Türkler bu bölgelere kalabalık topluluklar hâlinde yerleşerek bölge halklarıyla yakın kültürel etkileşim kurmuştur. Bu ülkelerdeki mimari tarz, el sanatları, yiyecek ve içecekler, gelenek ve görenekler, halk oyunları gibi maddi ve manevi kültür ögelerinde Türk kültürünün etkileri belirgin bir şekilde görülmektedir. Bu ülkelerde özellikle Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait köprü, cami, imaret, türbe, tekke, han, hamam gibi çok sayıda tarihî eserden oluşan somut kültürel miras unsuru bulunmaktadır.

Türkiye'nin Kültürel Bağları Sürdürme Çabası

Türkiye yüzyıllar boyunca kültürel hinterlandında bulunan bölgelerin siyasi, ekonomik ve kültürel merkezi konumunda olmuştur. Türkiye, kültürel hinterlandında bulunan ülkeler içinde ekonomik, sosyal, kültürel ve kurumsal bakımdan en gelişmiş ülke durumundadır ve bu ülkeler için bir lider ve model devlet konumundadır. Bu nedenle Türkiye Cumhuriyeti'nin köklü kültürel bağlarının bulunduğu, çok sayıda soydaş ve akraba topluluğun yaşadığı bu ülkelere karşı geçmişten gelen tarihî bir sorumluluğu bulunmaktadır.

Türkiye bu hedeflerini gerçekleştirmek için çeşitli kurumlar aracılığıyla çalışmalar yürütmektedir. TÜRKSOY (Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı) Türk Dünyası'nda kültür-sanat faaliyetleri gerçekleştirmekte, Yunus Emre Enstitüsü Türkçe eğitim ve öğretim çalışmalarının yanı sıra kültürel ve sanatsal çalışmalar yürütmektedir. Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı ise yurt dışındaki vatandaşlar, kardeş topluluklar ve uluslararası öğrencilerle ilgili çeşitli faaliyetler sürdürmektedir. TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı), başta Türkiye'nin kültürel hinterlandında olmak üzere dünyanın birçok ülkesinde eğitim, sağlık, restorasyon, tarımsal kalkınma, turizm ve sanayi alanında birçok proje yürütmekte, özellikle Türk-İslam eserlerinin restorasyonuna katkı sağlamaktadır (örneğin Macaristan'daki Gül Baba Türbesi, Azerbaycan'daki Merdakan Kalesi, Bosna Hersek'teki Sokullu Mehmet Paşa Köprüsü, Kazakistan'daki Hoca Ahmet Yesevi Türbesi).

Özet

• Kültürel hinterland, bir merkezin kültürel olarak etkileşim içinde bulunduğu bölgedir; Türkiye'nin kültürel hinterlandı Balkanlar, Kafkasya, Türkistan, Orta Doğu ve Afrika'yı kapsar ve bu genişlik tarihî Türk devletlerinin egemenliği ve soydaş/akraba topluluklarla olan bağlara dayanır.
• Bu bölgelerdeki mimari, el sanatları, gelenekler ve Selçuklu/Osmanlı dönemine ait somut kültürel miras eserleri Türk kültürünün etkisini göstermektedir.
• Türkiye, TÜRKSOY, Yunus Emre Enstitüsü, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı ve TİKA gibi kurumlar aracılığıyla bu bölgelerle kültürel bağları sürdürmekte, kendini lider ve model devlet konumunda görmektedir.