Elektrik Akımının Oluşturabileceği Tehlikelere Karşı Alınması Gereken Önlemler

Elektrik enerjisi günümüzde ulaşım, iletişim, sağlık, tarım ve sanayi gibi birçok alanda yaygın biçimde kullanılır. Bu geniş kullanım alanı, elektriğin güvenli bir şekilde yönetilmesini zorunlu kılar; elektrik akımı doğru şekilde kullanılmadığında elektrik çarpması başta olmak üzere çeşitli tehlikelere yol açabilir.

Ev Tesisatında Akım Artışı ve Sigorta

Günlük hayattaki elektrik tesisatlarında priz ve duylar birbirine paralel bağlıdır. Bu nedenle çalıştırılan her priz ve açılan her lamba, devrenin eşdeğer direncini azaltır; eşdeğer direncin azalması çekilen akımın artmasına, akımın artması sıcaklığın artmasına, sıcaklığın artması ise kablo üzerindeki yalıtım malzemesinin erimesine yol açabilir. Yalıtım malzemesi eridiğinde kısa devre meydana gelebilir.

Sigorta, günlük hayatta kullanılan elektronik cihazları aşırı akımdan koruyarak cihazların ve canlıların zarar görmesini engelleyen alettir. Sigortanın içindeki direnç, üzerinden akım geçtiğinde elektrik enerjisini ısı enerjisine dönüştürür; akım arttıkça açığa çıkan ısı da artar. Akım güvenli sınırı aştığında bu ısı etkisiyle sigorta mandalı düşerek devreyi keser; buna sigorta atması denir.

İnsan Vücudunda Elektrik Akımının Etkileri

İnsan vücudundan geçen elektrik akımının vereceği zarar; akımın büyüklüğüne, süresine ve vücutta izlediği yola bağlı olarak değişir. Akım yolu kalbin üzerinden geçtiğinde vücuda vereceği zarar daha fazladır. Çekilen akımın büyüklüğü kişinin vücut direncine göre değişir:

• İnsan vücudunun direnci kuru iken: yaklaşık 100.000-500.000 Ω
• İnsan vücudunun direnci ıslak iken: yaklaşık 500-1.000 Ω

Vücut ıslakken direnç düşük olduğundan, aynı potansiyel fark altında ıslak vücuttan geçen akım, kuru vücuttan geçen akımdan daha fazladır. Terleme, sıcaklık, bireysel özellikler ve psikolojik durum da vücut direncini etkileyen faktörlerdendir.

Elektrik akımının oluşturabileceği tehlikeler üç başlık altında toplanabilir: 1. Sinirler, kaslar ve kalp üzerine doğrudan etkisi 2. Isınma nedeniyle meydana gelen yanıklar 3. Düşme veya çarpma sonucu meydana gelen yaralanmalar

Elektrik Çarpması Anında Yapılması Gerekenler

Elektrik kaynağıyla teması devam eden bir kişiye asla doğrudan dokunulmamalı, mümkünse derhal elektrik akımı durdurulmalıdır. Akımın durdurulması mümkün değilse iletken olmayan bir malzeme kullanılarak kişinin akımla teması kesilmelidir. Ardından 112 aranarak kişinin en yakın sağlık kuruluşuna nakli sağlanmalı; olay yerinde bir ilk yardımcı varsa ilk yardıma başlanmalıdır.

Alınması Gereken Önlemler

Elektrik akımının tehlikelerinden korunmak için alınabilecek başlıca tedbirler:

• Elektrik uyarı levhaları dikkate alınmalıdır.
• Elektrikli aletler ve prizlere ıslak elle temas edilmemelidir.
• Elektrikli aletler ıslak zeminde kullanılmamalıdır.
• Prizler topraklı olmalıdır.
• Prizlere emniyet kapağı takılmalıdır.
• Bir prize birden fazla fiş takılmamalıdır.
• Yuvalarından çıkmış prizler tamir edilmelidir.
• Prizlere çıplak elle dokunulmamalı ve iletken cisimler sokulmamalıdır.
• Hasar görmüş kablolar kullanılmamalıdır.
• Kullanılmayan elektrikli aletlerin fişi prizden çıkarılmalıdır.
• Elektrik tesisatı tamiratı yapan kişiler yalıtkan malzemeden yapılmış kıyafet ve alet kullanmalıdır.
• Sigorta kapalı konuma getirilmeden elektrikle ilgili hiçbir iş yapılmamalıdır.
• Elektrikli ev aletlerinin kullanım talimatlarına uyulmalıdır.

Örnek: Elektrik Çarpmasını Etkileyen Faktörler

Bir insanın elektrik akımından ne kadar etkileneceğini belirleyen faktörlerle ilgili şu üç ifade değerlendirildiğinde: (I) vücudun ıslak olması, vücut direncini düşürerek akımdan daha fazla etkilenmeye neden olur; (II) akımın etki süresinin artması hasarı artırır; (III) akımın vücuttaki geçiş yolu, oluşacak hasar miktarını etkiler — bu üç ifadenin de doğru olduğu görülür. Elektrik çarpmasından etkilenme derecesi; vücudun kuruluğu, maruz kalma süresi, kıyafetler, vücut sıcaklığı gibi bireysel durumlar ile akımın vücuttaki geçiş yoluna bağlıdır.

Özet

• Ev tesisatında priz ve duylar paralel bağlı olduğundan aynı anda çalışan cihaz sayısı arttıkça eşdeğer direnç azalır, akım artar; bu durum aşırı ısınmaya ve kısa devreye yol açabilir. Sigorta, akım güvenli sınırı aştığında devreyi otomatik olarak keserek bu tehlikeyi önler.
• İnsan vücudunun direnci kuru iken (100.000-500.000 Ω) ıslak halinden (500-1.000 Ω) çok daha yüksektir; bu nedenle ıslak elle veya ıslak zeminde elektrikli alet kullanmak, vücuttan geçecek akımı önemli ölçüde artırarak riski büyütür.
• Elektrik çarpmasına maruz kalan bir kişiye doğrudan dokunulmamalı, mümkünse akım kesilmeli veya iletken olmayan bir malzemeyle temas kesilmeli, ardından 112 aranmalıdır; topraklı priz kullanımı, ıslak zeminlerden kaçınma ve hasarlı kablo kullanmama gibi önlemler elektrik kazalarının önlenmesinde temel rol oynar.